Dijital ekonominin vergilendirilmesi: Küresel ve ulusal çalışmalar

Dünyada internet kullanımının giderek artmasıyla birlikte şekillenen dijital ekonomi, hemen her yenilikte olduğu gibi bünyesinde birçok avantaj ve dezavantajı birlikte barındırmaktadır. Dijital ekonominin mali olarak en önemli dezavantajını vergilendirilme problemleri oluşturmaktadır. Bu problemi doğuran en önemli etken dijital dönüşümle birlikte fiziksel varlığın önemini yitirmiş olması ve fiziksel işyeri kavramının dijital ekonomiyi kapsamakta yetersiz kalmasıdır. Bu problemin tam anlamıyla çözüme kavuşturulamaması ulusal ve küresel anlamda ciddi bir matrah aşındırma ve kâr aktarımı gerçekleştirebilme sorununa kapılarını aralamaktadır. Son yıllarda dijital ekonominin vergilendirilmesi hususu, birçok ülkenin ve uluslararası kuruluşların çözüme kavuşturabilmeyi amaçladığı bir olgudur. Dijital ekonominin yarattığı vergilendirilme sorunlarını çözüme ulaştırabilmek adına küresel ve ulusal düzeyde çalışmalar yürütülmektedir. Küresel çalışmaların başında OECD'nin BEPS Eylem Planı gelmekte olup plan ile kayıt dışı ekonominin önlenmesi ve vergi kanunlarının dijital dünyayı da kapsayabilecek şekilde genişletilmesi amaçlanmaktadır. Bu çalışma ile dijital ekonominin yarattığı vergisel problemlere karşı BEPS ile uyumlu yürütülen çalışmaların Türkiye nezdinde incelenmesi, uluslararası kurumların ve seçilmiş bazı ülkelerin ulusal vergi uygulamalarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada yöntem olarak; dijitalleşme sonucu ortaya çıkan vergisel problemlerin neler olduğu araştırılmış, bu problemlerin çözümünde OECD ve AB gibi küresel düzeyde yürütülen çalışmalar ile ulusal bazı vergi uygulamaları incelenmiştir. Çalışma sonucunda; OECD ve AB'nin yürüttüğü çalışmaların tavsiye niteliğinde kaldığı, matrah aşınımına bağlı olarak ülkelerin ulusal çözümlere yöneldikleri tespit edilmiştir. Bu kapsamda çalışmada seçilen ülkelerin, dijital ekonominin vergisel sorunlarıyla mücadele edebilmek amacıyla "dijital hizmet vergisi" uygulanması ve "stopaj" yöntemini kullandıkları bulgusuna ulaşılmıştır. Türkiye'de de dijital ekonominin vergilendirilmesi amacıyla bazı vergisel düzenlemeler yapılmıştır. Türkiye'de bu amaçla getirilen en önemli düzenlemelerin; internet reklam gelirleri üzerinden stopaj uygulamasına başlanılması ve pek çok ülkede yakın dönemde uygulanmaya başlanılan "Dijital Hizmet Vergisi'nin ihdası olduğu görülmüştür. Son yıllarda dijital ekonominin vergilendirilmesinde sık başvurulan yöntemlerden biri olarak görülen dijital hizmet vergisi, ülkelerin ulusal çapta aldıkları önlemlerdendir. Fakat dijital ekonominin etkin bir biçimde vergilendirilebilmesi adına, ülkelerin ulusal çözümleri yerine OECD gibi küresel boyutlu kuruluşlarca oluşturulacak bir vergileme rejiminin geliştirilmesi önem arz etmektedir. Dolayısıyla uygulamaların uluslararası iş birliği çerçevesinde ele alınması gerekmektedir.