Dijital medya ve çocuk:Sosyalleşmenin yeni boyutları

Bilgisayar ve internet odaklı dijital medya, çocuk oyunlarını, çocuk eğitimini ve onların sağlığını, daha geniş anlamda çocukların sosyalleşmesini de etkilenmektedir. Sosyolojinin birer alt dalı olarak iletişim ve medya sosyolojisi, bilgisayar ve internet teknolojileri ile beraber ulaştığı yeni boyutlar, sosyal bilimlerin önemli bir araştırma alanı haline gelmiş bulunmaktadır. Diğer yandan sosyolojinin önemli bir kavramı olan sosyalleşmenin yeniden tanımlanması ve sosyalleşme sürecinin de yeni boyutlarıyla yeniden açıklanması gerekmektedir. Kitap, radyo, televizyon, sinema gibi kitle iletişim araçları bir merkezden tek yönlü olarak kitlelere paket mesajlar yollarken; dijital çağda mesaj çoklu kaynaktan çoklu hedeflere gönderilebilmekte, alıcılar da mesajı eleştirel süzgeçten geçirebilmekte, kaydedebilmekte veya yorumlayarak anında yanıt verebilmektedirler. Bu gibi özellikler, toplumda bireyler ve kurumlar arası hızlı iletişim ve etkileşimi kolaylaştırmaktadır. Dijital medya teknolojisiyle oluşturulmuş facebook, twitter başta olmak üzere, linkedin, instragram, myspace, youtube, instagram, pinterest, gibi sosyal paylaşım siteleri bireysel ve toplumsal yaşama yeni bir alan açmaktadırlar. Dijital medyanın tüm bu pozitif görünen etkileri yanında, sosyal yaşamda çocukları tehdit eden birçok olumsuz eylem ve görüntüleri de barındırmaktadır. Sosyal medya olarak adlandırılan bu platformlarda çocuklar, gerçek yaşamda yüzleşmesine izin verilmeyen birçok medya içeriğine kolaylıkla ulaşabilmektedirler. Çocukların uzun süre interneti kullanmaları sebebiyle internet bağımlılığı hızla yayılmaktadır. Bu bağımlılık çocukların her bakımdan gelişimlerini olumsuz etkilemektedir. Bu araştırmanın ana sorusu, yukarıda çerçevesini çizdiğimiz dijital medyanın sağladığı yeni sosyal ortamlar ve bu ortamların çocukların sosyalleşmesindeki rolünü ne olduğudur. Bu rolün açıklanmasıyla dijital medyanın hem olumlu hem de olumsuz etkilerini anlamak ve gerekli önlemleri almamıza yarayacaktır. Tezin amacı da dijital medya-çocuk etkileşimlerini sosyalleşme bağlamında açıklamaktır. Tezin ana sorusunu cevaplamada bazı temel argümanlardan hareket edilmiştir. Bunlar: Dijital medya hem gerçek yaşamdaki ilişkilerle ilişkili hem de farklı birçok yeniliği barındırmaktadır. Çocuklar giderek daha çok dijital medya ile etkileşim içinde olmaktadır. Bu etkileşimler çocukların sosyalleşmesinde gittikçe artmaktadır. Kentsel aileler, komşu, akraba, mahalle sakinleri ve doğal ortamları ile ilişkilerinin niteliği bu etkileşimin artmasında etkili olabilmektedir. Buna karşın geleneksel sosyalleştirici kurumların etkileri giderek azalmaktadır. Bu nitel çalışmada, tüme varımsal bir yöntem izlenmiş olup, yarı yapılandırılmış mülakat ve gözlemlerden yararlanılmıştır. İstanbul'un Küçükçekmece, Şişli ve Üsküdar ilçelerinde yaşayan ebeveynlerin gözlem, deneyim ve düşüncelerine göre çocuk-dijital medya etkileşimleri değerlendirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinden şu sonuçlara ulaşılmıştır: Her üç ilçenin kentsel çevre ve olanakları, ebeveynlerin iş, eğitim, yaş gibi durumlarının çocukların interneti kullanma biçimlerinde belirleyici bir faktör olmadığı, daha çok ailelerin özel bilgi ve durumlarının etkili olmaktadır. Ebeveynler çocuklarının dijital medyayı yararlı kullanmalarını genel olarak desteklemektedirler. Diğer yandan medya içerikleri ve internet ve bilgisayarın uzun süre kullanılması ebeveynleri çocukları için kaygılandırmaktadır. Çekirdek ailelerin çocukları, gerçek sosyal ilişkiler geliştirme açısından daha fazla dezavantajlara sahiptirler. Dijital medya yeni bir okuryazarlık gerektirmektedir. Ebeveynler ile çocukları arasında dijital okuryazarlık düzeyi farkı onların iletişimlerini olumsuz etkilemektedir. Dijital medya çocukların hızlı bir sosyalleşme süreci yaşamalarına neden olmaktadır. Dijital medya-çocuk etkileşimi sonucu yaşanan sosyalleşme süreci kavramsal olarak, yatay, dikey ve düzensiz sosyalleşme olarak ifade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dijital medya, Çocuk, Sosyalleşme, Aile, Kentsel çevre.