Dijitalleşmenin çevre politikalarının yönetimine etkisi: Türkiye-Avrupa Birliği karşılaştırılması

Bu tez çalışması, dijitalleşmenin çevre politikalarının yönetimine etkisini Türkiye ve Avrupa Birliği (AB) örneği üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. 21. yüzyılda hızlanan dijital dönüşüm, ekonomik ve sosyal yapılarla birlikte çevre politikalarını da yeniden şekillendirmektedir. Nüfus artışı, kaynak tüketiminin hızlanması ve iklim krizinin derinleşmesi gibi faktörler, çevresel sorunların çözümünde yenilikçi ve teknoloji odaklı yaklaşımları zorunlu kılmıştır. Dijitalleşme, çevre yönetiminde veri temelli karar alma, etkin izleme, doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi ve politika üretimine çok yönlü katkılar sağlamaktadır. Tezin kuramsal çerçevesinde dijital dönüşüm kavramı, dijitizasyon ve dijitalizasyon aşamaları üzerinden teknik ve yönetsel boyutlarıyla ele alınmıştır. Türkiye'de e-Devlet, UYAP, MHRS, MERNİS, CBS ve GİB gibi dijital sistemler, kamu hizmetlerinde verimlilik, şeffaflık, vatandaş katılımı ve hizmet erişiminde kolaylık sağlarken çevre politikalarına dolaylı etkileriyle değerlendirilmiştir. Avrupa Birliği ise eIDAS, INSPIRE Geoportal, Horizon Europe, Green Deal ve Dijital Tek Pazar stratejileri gibi araçlarla çevre politikalarına dijital teknolojileri doğrudan entegre eden öncü bir aktördür. Tezde yapay zekâ, büyük veri ve nesnelerin interneti (IoT) gibi teknolojilerin çevresel izleme, doğal kaynak yönetimi ve iklim politikalarındaki rolü kapsamlı şekilde analiz edilmiştir. Ayrıca veri güvenliği, dijital eşitsizlik, elektronik atık, karbon ayak izi ve yasal boşluklar gibi dijitalleşmenin riskleri de tartışılmıştır. Bu durum, dijital dönüşümün çok boyutlu stratejilerle yönetilmesini gerektirmektedir. Araştırmada karma yöntem yaklaşımı kullanılmış; nitel yöntemle politika belgeleri ve literatür, nicel yöntemle ise istatistikler değerlendirilmiştir. AB ile Türkiye'nin çevre politikalarındaki dijital uygulamaları kapsam, kurumsal yapı, mevzuat ve teknoloji kullanımı açısından karşılaştırılmıştır. Sonuçlar, AB'nin çevresel dijitalleşmeyi daha sistematik ve politika temelli yürüttüğünü; Türkiye'nin ise dijitalleşmeyi kamu hizmetlerinde hızla yaygınlaştırmasına rağmen çevre politikalarında özel dijital strateji geliştirmede sınırlı kaldığını göstermektedir. Çalışma, Türkiye'nin AB modelinden faydalanarak stratejik kapasitesini artırması gerektiğini vurgulamaktadır. Dijitalleşmenin çevre politikalarına etkilerini teorik ve uygulamalı düzeyde inceleyen tez, politika yapıcılar için yol gösterici öneriler sunmaktadır.