Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı adolesanlarda gece yeme belirtileri ile dürtüsellik ve inhibitör kontrol arasındaki ilişki

Amaç: Bu araştırmada, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı bulunan adolesanlarda gece yeme belirtilerinin yaygınlığının ve düzeyinin belirlenmesi, bu belirtilerin dürtüsellik ve inhibitör kontrol ile ilişkisinin incelenmesi ve elde edilen bulguların sağlıklı akranlarla karşılaştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya 11–18 yaş aralığında toplam 166 adolesan dahil edilmiştir. Katılımcıların 82'si DEHB tanılı olgulardan, 84'ü ise sağlıklı kontrol grubundan oluşmuştur. Tüm katılımcılara Sosyodemografik Veri Formu, Gece Yeme Anketi (GYA), Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği Kısa Formu (EDE-Q-13), Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BIS-11-KF), Conners Anne-Baba Derecelendirme Ölçeği-48 (CADÖ-48) ve Revize Edilmiş Çocuk Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (ÇADÖ-Y) uygulanmıştır. İnhibitör kontrol işlevleri Gazepoint GP3 göz izleme sistemi kullanılarak uygulanan antisakkad ve No-Go/fiksasyon görevi ile değerlendirilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalar, korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: DEHB grubunda gece yeme belirtilerinin kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p=0,007). Gece Yeme Anketi puanı 25 ve üzerinde olan katılımcıların daha büyük bölümünün DEHB grubunda yer aldığı belirlenmiştir (p=0,027). DEHB grubunda dürtüsellik, DEHB belirtileri, yeme bozukluğu belirtileri ve anksiyete-depresyon belirtileri kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (tüm p<0,05). Antisakkad performansında ise DEHB grubunda doğru antisakkad sayısının ve doğru fiksasyon sayısının daha düşük, yön hataları, ihmal hataları ve komisyon hatalarının daha yüksek olduğu saptanmıştır (tüm p<0,05). Korelasyon analizlerinde gece yeme belirtilerinin dürtüsellik ve anksiyete-depresyon belirtileri ile pozitif yönde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Çoklu doğrusal regresyon analizinde yalnızca anksiyete ve depresyon belirtilerinin gece yeme belirtilerini bağımsız olarak yordadığı gösterilmiştir (p=0,038). Dürtüsellik ve emosyonel belirtilerin alt boyutlarının birlikte değerlendirildiği ikinci regresyon modelinde ise yalnızca majör depresyon belirtilerinin gece yeme belirtilerinin bağımsız yordayıcısı olduğu saptanmıştır (p<0,001). Antisakkad performans parametrelerinin gece yeme belirtileri üzerinde bağımsız bir etkisi bulunmamıştır. Sonuç: Araştırma bulguları, gece yeme belirtilerinin DEHB tanılı adolesanlarda sağlıklı akranlara kıyasla daha yaygın olduğunu ortaya koymuştur. Gece yeme belirtileri dürtüsellik ve emosyonel belirtiler ile ilişkili bulunurken, göz izleme yöntemi ile değerlendirilen inhibitör kontrol göstergeleri ile anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Çok değişkenli analizlerde özellikle depresif belirtilerin gece yeme davranışları üzerinde belirgin bir etkisinin bulunduğu görülmüştür. Bu sonuçlar, DEHB'li adolesanlarda gece yeme davranışlarının değerlendirilmesi sırasında emosyonel süreçlerin göz önünde bulundurulmasının önemini desteklemektedir. Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, Gece yeme belirtileri, Dürtüsellik, İnhibitör kontrol, Antisakkad, Adolesan.