Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda serum galektin-1, galektin-3, galektin-8 ve galektin-9 düzeylerinin değerlendirilmesi

Amaç: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda (DEHB) çocukluk çağında en sık görülen nörogelişimsel bozukluktur. Etiyolojisinde genetik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı bilinmekle birlikte etiyolojik nedenleri tam olarak aydınlatılamamıştır. Son yıllarda yapılan araştırmalarla DEHB'nin patofizyolojisinde nöroinflamasyon ve immün sistem disfonksiyonunun rol oynadığı düşünülmektedir. Galektinler özellikle hücresel bağlanma ve sinyal iletiminde rol oynayan lektin yapılı proteinlerdir. Özellikle galektin 1, galektin-3, galektin-8 ve galektin-9'un Merkezi Sinir Sistemi (MSS) ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Yapılan çalışmalarda nörogelişimsel bozukluklarda galektin düzeylerinde değişiklikler olduğu gösterilmiştir. DEHB ile galektin-1, galektin-8 ve galektin-9 düzeyleri arasındaki ilişkiyi araştıran bir çalışmaya rastlanmazken galektin-3 ile ilişkiyi inceleyen oldukça az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada DEHB tanısı alan çocuk ve ergenlerde serum galektin-1, galektin-3, galektin-8 ve galektin-9 düzeylerinin sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması ve DEHB şiddeti ile klinik özelliklerin bu galektinlerin serum düzeyleri ile olası ilişkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma Aralık 2023 ile Temmuz 2024 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı'nda yürütülmüştür. Klinik değerlendirme süreci DSM-5 tanı kriterlerine ve Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu Türkçe uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T) ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelere dayanarak yapılmıştır. Bu doğrultuda DEHB tanısı konmuş, çalışmaya katılmayı kabul eden ve uygunluk kriterlerini karşılayan 45 çocuk olgu grubu olarak belirlenmiş; cinsiyet ve yaş açısından bu çocuklarla eşleştirilen 40 çocuk ise kontrol grubuna dahil edilmiştir. DEHB belirtilerini ve bu belirtilerin şiddetini değerlendirmek amacıyla DEHB grubunda Conners Aile Derecelendirme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa (CADÖ-YK) ve Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği (CÖDÖ-28) kullanılmıştır. Kontrol grubunda ise yalnızca CADÖ-YK kullanılmıştır. Her iki gruba da Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği- Gözden Geçirilmiş Formu (WISC-R) uygulanmıştır. Olgu ve kontrol grubundaki katılımcıların serum galektin-1, galektin-3, galektin-8 ve galektin-9 düzeyleri Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay (ELİSA) yöntemi ile ölçülmüştür. Bulgular: DEHB grubunun kontrol grubuna göre galektin-1, galektin-9 serum düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek (p < 0,001; p < 0,001), galektin-8 düzeyi ise istatiksel olarak anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır (p <0,001). Ancak galektin-3 serum düzeyi açısından DEHB ve kontrol grupları arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır (p = 0,812). Serum galektin-9 düzeyi ile CADÖ-YK toplam puanı arasında negatif yönde orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmişken (p=0,007) serum galektin-1, galektin-3 ve galektin-8 düzeyleri ile DEHB şiddeti arasında herhangi bir ilişki bulunamamıştır (p=0,386; 0,223; 0,217). Sonuç: Bu çalışmadaki veriler serum galektin-1, galektin-8 ve galektin-9 düzeylerindeki anlamlı farklılıkların DEHB etiyopatogenezi ile ilişkili olabileceğine işaret etmektedir. Galektin-1, galektin-3, galektin-8 ve galektin-9'un DEHB tanısı ve etiyolojisinde potansiyel biyobelirteçler olarak değerlendirilebilmesi için daha fazla sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, galektin 1, galektin-3, galektin-8, galektin-9, nöroinflamasyon