Din dilinde doğrulamacı ve yanlışlamacı ve yaklaşımların eleştirisi

Tezimiz "Din Dilinde Doğrulamacı ve Yanlışlamacı Yaklaşımların Eleştirisi" adını taşımaktadır. Çalışmamız giriş ve iki bölümden oluşmakta ve genel itibariyle Analitik Felsefe geleneğinin kronolojik seyri dikkate alınarak, din dilinin anlamlılığı tartışmaları deskriptif ve eleştirel bir tarzda incelenmektedir. Tezin amacı, Mantıkçı Pozitivizmin din dilinin anlamsız olduğuna dair iddialarına yine Analitik felsefe geleneği içerisinden yapılan eleştirileri değerlendirerek, söz konusu geleneğin ilkeleri dahilinde din dilinin anlamlılığının mümkün olup olmadığını araştırmaktır. Giriş bölümünde, din dilinin anlamlılığı tartışmalarını daha sistematik bir şekilde anlayabilmek adına, meselenin tarihsel arka planına, genel itibariyle dilin ve özelde din dilinin mahiyetine değinilmiştir. Birinci bölümde öncelikle Wittgenstein'ın "resim kuramı" ve resim kuramı bağlamında din dili yaklaşımı ele alınarak, onun resim kuramından etkilenen ve dilsel bir ifadenin anlamlı kabul edilebilmesi için doğrulanabilir ve/veya yanlışlanabilir olması gerektiğini ileri süren Mantıkçı Pozitivistlerin din dili hakkındaki yorumları Ayer ve Flew bağlamında incelenmiştir. İkinci bölümü oluşturan eleştiri kısmında ise, ilkin giriş mahiyetinde Wittgenstein'ın, bu defa, dil oyunları teorisine istinaden Tanrı hakkında konuşmanın imkanı üzerinde durulmuş ve Analitik gelenek içerisinde doğrulamacı ve yanlışlamacı teorilerin din dili yorumlarına yapılan birtakım eleştiriler değerlendirilmiştir. Üç kategoriye ayırdığımız bu bölümün ilk kısmında Hare'in "tutum olarak din dili teorisi" ve Braithwaite'ın " ahlaka indirgeyen din kuramı"na yer verilmiş; ikinci kısımda Hick'in "eskatolojik doğrulama" tezi ve dinsel söylemin prensipte yanlışlanabilirliğini savunan Mitchell'in görüşleri incelenmiş; son kısımda ise eleştirisini Mantıkçı Pozitivizmin epistemolojik önkabullerine yönelterek din dilinin kanıtlanmaya ihtiyaç duymayan temel bir inanç olduğunu savunan Plantinga'nın "Reform Epistemolojisi" teorisi değerlendirilmiştir. Netice itibariyle doğrulamacı ve yanlışlamacı teorilerin anlamlı dil söylemlerinin indirgemeci bir tutum sergilediği; bilimsel yöntemlerin bilim dili için gerekli ancak din dili ve diğer dil ailelerinin anlamlılığını tespit edebilmek için geçerli olmadığı; her dil ailesinin doğrululuğun ve geçerliliğinin sınanabilmesi için kendine özgü yöntemleri olması gerektiği, bu yüzden anlamlı söylemi bilimsel olarak test edilebilir söylemle sınırlandırmanın eksik bir yaklaşım olacağı ve dilin pek çok kullanımına sahip olan din dilinin anlamlılığını hakkıyla tespit edebilmek için söz konusu dilin farklı veçhelerinin bütüncül olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.