Dinin dijital kültürdeki görünümleri üzerine sosyolojik bir inceleme: YouTube örneği

Dini gruplar, dijital ortamda yürütülen faaliyetlerde bu ortamın mantığına uyum sağlayarak dijital bir dini kültür biçimi üretmeye çalışmaktadır. Bu gruplar, bahsedilen uyum sürecine paralel bir şekilde YouTube platformunda faaliyetlerde bulunurken görselleşmenin etkisinde kalmakta ve din fenomenini dramatik bir temsiliyet nesnesine dönüştürmektedir. Burada kutsal olanın kutsal olmayan bir alan üzerinde tezahür etmesinden kaynaklanan bir gerilim ve değişim söz konusu olmaktadır. İşte bu araştırma; söz konusu dini gerilim ve değişim problemine odaklanarak problemin çoklu kaynaklarına ulaşmaya ve bu çerçevede din fenomenini dijitalleşme, dramaturji ve söylem sahalarının oluşturduğu üçgenin merkezinden okumaya çalışmaktadır. Bu anlamda araştırmanın temel amacı; din fenomeninin genelde dijital kültür uzamında, özelde ise görselliğin egemen olduğu YouTube platformunda yaşadığı söylemsel dönüşümü anlamaya çalışmaktır. Fakat dijital alanın genişliği ve verilerin anlık değişme potansiyeline sahip olması nedeniyle böylesi bir amaca bütünüyle ulaşmak mümkün değildir. Bu sebeple bahsedilen dini ve söylemsel dönüşüm YouTube platformunun temel eğilimlerini yansıtan tipik bir örnekle sınırlandırılmıştır. Bu kapsamda araştırma, YouTube platformunda belirgin olduğu varsayılan 7 temayla ve bu temaların tipik bir görünümünü sunan Huzme İlim ve Kültür Derneği'nin YouTube kanalıyla sınırlandırılmıştır. Burada 20 Ağustos 2023 tarihinde yapılan son güncelleme verileri esas alınmış; bu tarihten itibaren üretilen içerikler, araştırmanın kapsamı dışında bırakılmış ve videoların değişen sayısal verileri dikkate alınmamıştır. Veriler, bu tarihte yapılan güncellemeyle birlikte Huzme kanalında tespit edilen 580 video arasından ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen 21 videodan gözlem ve doküman inceleme tekniğiyle toplanmış; ardından araştırmanın üzerine inşa edildiği dijital-dramaturjik temele dayanarak tarafımızca geliştirilen "Eleştirel Söylem Analizi Uygulama Modeli" çerçevesinde analiz edilmiştir. Bu analizde Huzme'nin YouTube üzerinde bağımsız bir dini kimlik inşa etme çabasında olduğu; dini düşüncelerini gündelik hayat rutinlerine dair sempatik görseller üzerinden sergilemeye çalıştığı; bu sergileme sürecinde geleneksel dini mahremiyet normlarını belirli açılardan revize ettiği; grubu özel hissettirecek ve izleyicileri cezbedecek tüketim alışkanlıkları üzerinden var olmaya çalıştığı; nahif bir görüntü çizmesine rağmen aşamalı bir biçimde çatışmacı bir dil kullanmaya yöneldiği; bu anlamda izleyici üzerinde nahif bir otorite inşa ettiği ve tüm bunlar ışığında geleneksel dini söylem ile modern dini söylemi sentezlediği bulgulanmıştır. Sonuç olarak bu çalışmanın dijital kültür sahasında görünür olan dini söylem biçimlerini analiz etmesi ve bunu somut bir söylem analiz modeli üzerinden gerçekleştirmesi açısından alana katkı sunması umulmaktadır.