Diş hekimliği öğrencilerinin radyasyon konusundaki bilgi ve davranışları: Kesitsel ve nitel karma (mikst) çalışma

Bu tezin amacı, diş hekimliği öğrencilerinin radyasyondan korunma eğitimi ile ilgili edindikleri bilgilerin yeterli ve kalıcı olup olmadığı konusunun araştırılması; bu bilgilerin, öğrencilerin tutum ve davranışlarına olan etkisi ile sahada uygulanabilirliğinin değerlendirilmesidir. Bu araştırma kesitsel ve nitel olmak üzere karma bir çalışma şeklinde yürütülmüştür. Araştırma; veri toplama tekniklerinden anket, görüşme ve gözlem olmak üzere üç yöntemin birlikte kullanılmasıyla gerçekleşmiştir. Anket çalışması 32 soru ile toplam varyansın %65'ini açıklayan likert tipi, açık ve kapalı uçlu karma sorulardan oluşmuştur. Veriler Google Form aracılığıyla toplanmıştır. Ayrıca her iki üniversiteden 8'er öğrenci olmak üzere toplam 16 öğrenci ile 6 soruluk yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak birebir görüşmeler yapılmış ve buna ek olarak da 22 maddeden oluşan ortam ve davranış izleme formu ile veriler toplanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda hazırlanan karma anket, İstanbul'da bulunan biri devlet diğeri vakıf üniversitesinde yer alan iki diş hekimliği fakültesinin 4. ve 5. sınıf öğrencilerine çevrimiçi olarak etik kurallara uygun şekilde iletilmiştir. Elde edilen veriler incelendiğinde; cinsiyet, okul ve sınıf değişkenleri ile istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar verdiği görülmüştür. Anket verileri değerlendirildiğinde, teorik anlamda mesleki radyasyon kavram bilgilerinde bazı eksiklikler olduğu ortaya çıkmış ve pandeminin buna etkisinin azımsanmayacak düzeyde olduğu fark edilmiştir. Örneğin, iyonize radyasyon kavramını tam olarak tanımlayabileceğini söyleyen öğrencilerin oranı %16,1 olup oldukça düşük bir oran olarak karşımıza çıkmıştır. Benzer şekilde stokastik ve deterministik etkinin ne olduğu ile ilgili yeterli bilgiye sahip olmadıkları görülmüştür. Dozlar ve radyasyonlu alan türleri hakkında da öğrencilerin ortalama %20'si bilgi sahibi olduklarını belirtmişlerdir. Bununla birlikte radyasyona karşı kullanılması gereken korunma yöntemleri ve kişisel koruyucularla ilgili yüksek oranlarda olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Kişisel koruyucuların kullanımıyla ilgili teorik olarak Marmara Üniversitesi öğrencilerinin Yeditepe Üniversitesi öğrencilerine nazaran daha bilgili ve korunma tedbirleri konusunda daha duyarlı cevaplar verdiği görülmüştür. Bunun en önemli sebebinin pandeminin eğitimde yarattığı olumsuz etki olabileceği düşünülmüştür. Çünkü Marmara Üniversitesi radyasyon konusundaki eğitimlerine 2. sınıfta başlamaktadır dolayısıyla araştırmaya katılan 4. ve 5. sınıf öğrencileri pandemiden önceki yıl bu konularda eğitim alabilmişlerdi. Buradan da eğitimin; teorik bilgiye etkisinin çok önemli olduğu anlaşılmaktadır. Araştırmanın nitel bölümünde elde edilen en önemli sonuç ise her iki üniversite öğrencilerinin radyasyonun riskleri hakkındaki yetersizliklerinin farkında oldukları, korunma tedbirlerini bilmelerine rağmen uygulamada gerekli davranışı göstermedikleri ancak bu durumun kendilerinde rahatsızlık yarattığı anlaşılmıştır. Bu konuda sorumluluk almaya hazır oldukları, daha dikkatli olmaları gerektiğini bildikleri ve tamamlayıcı eğitim istedikleri anlaşılmıştır.