Diz osteoartritli kadınlarda beden kompozisyonu ve klinik bulgularla ilişkisi

Bu çalışmada, Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Kliniğine başvuran diz osteoartritli 50 yaş üzeri kadınlarda DXA ile değerlendirilen vücut kompozisyonu—özellikle appendiküler yağsız kütle indeksi (ALMI)—ile ağrı, fonksiyon, fiziksel performans, psikolojik durum ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlandı. Etik kurul onayı sonrasında, çalışmaya katılmayı kabul eden ve aydınlatılmış onamları alınan, 27/01/2025–04/06/2025 tarihleri arasında ACR klinik ve radyolojik kriterlere göre Kellgren–Lawrence evre 2 ve üzeri diz osteoartriti tanısı alan 100 kadın hasta çalışmaya dahil edildi. Katılımcıların demografik özellikleri ve antropometrik ölçümleri kaydedildi; kas gücü el kavrama testi ile, fiziksel performans 4 m yürüme hızı, sandalyeden kalkma testleri ve TUG testi ile değerlendirildi. Vücut kompozisyonu DXA ile ölçüldü ve ALMI'ye göre dört grup oluşturuldu (<5.5; 5.5–6.49; 6.5–7.49; ≥7.5 kg/m²). Ağrı VAS ile, fonksiyon WOMAC ile, psikolojik durum HADS ile ve yaşam kalitesi SF-36 (alt ölçekler ile PCS/MCS) ile değerlendirildi. İstatistiksel analizlerde dağılımın normal olmaması nedeniyle Kruskal–Wallis ve Bonferroni düzeltmeli post-hoc Mann–Whitney U testleri ile Spearman korelasyon analizi kullanıldı. Katılımcıların ortalama yaşı 62.1±6.8 yıl, hastalık süresi 7.6±5.7 yıl ve VKİ 29.9±5.3 kg/m² idi. Ortalama ALMI 6.85±1.27 kg/m² olarak saptandı. ALMI grupları arasında WOMAC ağrı, WOMAC fonksiyon ve WOMAC toplam skorları anlamlı farklılık gösterdi; kas kütlesi arttıkça semptom yükünün azaldığı izlendi (tümü için p<0.001), WOMAC sertlik ve VAS skorlarında anlamlı fark saptanmadı. El kavrama gücü, yürüme hızı ve sandalyeden kalkma testleri ALMI grupları arasında anlamlı farklılık göstermedi; ALMI ile TUG arasında da anlamlı ilişki bulunmadı (ρ=–0.151, p=0.133). HADS anksiyete ve depresyon skorları ALMI grupları arasında benzerdi. SF-36 fiziksel fonksiyon, fiziksel rol güçlüğü, ağrı alt ölçeği ve PCS skorları ALMI ile paralel olarak artmış ve gruplar arasında anlamlı farklılık göstermiştir (sırasıyla p<0.001, p=0.025, p=0.014 ve p<0.001). Buna karşın MCS skorları düşük ALMI grubunda daha yüksek bulunmuş ve bu farklılık anlamlı saptanmıştır (p=0.008). ALMI ile WOMAC ağrı arasında çok güçlü negatif korelasyon saptanmıştır (ρ=–0.868, p=1.47×10⁻³¹). Diz osteoartritli 50 yaş üzeri kadınlarda DXA ile ölçülen ALMI, ağrı ve fonksiyonel yetersizlikle yakından ilişkili olup SF-36'nın fiziksel bileşen göstergeleriyle paralel değişmektedir. Buna karşın SF-36'nın mental bileşeninde (MCS) düşük ALMI grubunda daha yüksek değerlerin saptanması, mental durumun kas kütlesinden bağımsız başka faktörlerle şekillenebileceğini düşündürmektedir. ALMI'nin klinik değerlendirmeye dahil edilmesi, özellikle fiziksel işlev ve semptom yükü açısından riskli hastaların belirlenmesine katkı sağlayabilir.