Doğal zeolitlerden ağır metallerin giderilmesi

Bu tez çalışmasının amacı, doğal bir zeolit türü olan klinoptilolitin ağır metaller olmadan gıda takviye maddesi veya ilaç hammaddesi olarak kullanılmasının araştırılmasıdır. Bir malzemenin gıda takviyesi amacıyla kullanılabilmesi için, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından, Türk Gıda Kodeksi takviye edici gıdalar tebliğine göre belirlenen sınır değerlere uyması ve özellikle kurşun (Pb), cıva (Hg) ve kadmiyum (Cd) ağır metal değerlerinin istenilen sınır değerlerde olması gerekmektedir. Bu tez çalışmasında elektrokinetik yöntemle zeolitlerden ağır metallerin giderilmesi araştırılmıştır. Literatür bölümünde zeolitlerin kullanim alanları, çevreye ve canlılar dünyasına olan etkileri tartışılmıştır. Çalışmada doğal zeolit türü olan klinoptlilolit tercih edilmiş olması ve klionoptilolitin yurt içinden (Manisa, Gördes) tedarik edilmesi çalışmada yerli ve milli ürünlerin kullanımını teşvik etmektedir. Ayrıca çalışmada kullanılan elektrolit çözeltilerinin doğal materyallerden seçilmesi (saf su, limon tuzu ve sofra tuzu) çalışmanın çevreci yönünü vurgulamaktadır. Bu amaçla elektrokinetik bir hücre sistemi tasarımı yapılarak zeolitlerden kursun ağır metalinin giderilmesi hedeflenmiştir. Elektokinetik hücre sistemi 3 bölmeli olup, grafit elektrotlar ve güç kaynağından oluşmaktadır. Bu doğrultuda tasarlanan elektrokinetik hücre sistem imal edilerek, sisteme etkiyen, gerilim (10V, 20V ve 30V), elektrolit çözelti türü (saf su, limon tuzu çözeltisi ve sofra tuzu çözeltisi) ve konsantrasyon (% 2.5 ve % 5) gibi çeşitli parametrelerin etkileri incelenerek kurşun (Pb) ağır metalinin giderim verimleri hesaplanmıştır. Ağır metali giderilmiş zeolitin çevre kirleticilerini önlemede (gaz adsorpsiyonu, su arıtımı vb), tıp alanında (ilaç salımı vb. uygulamalar), insan ve hayvan gıda sektöründe (yem ve takviye edici madde) ve bir çok endüstriyel uygulamalarda kullanılabilirlğinin önü açılmıştır. Giderim verimleri Bruker S1 Titan 800 X-ışını Rotgen floresansı (XRF) ile elementel analiz yapılarak belirlenmiştir Sonuçlar giderim yapılmamış doğal zeolitler ile karşılaştırılmıştır. Anahtar Sözcükler: Ağır metaller, doğal zeolit, elektrokinetik hücre, kurşun, klinoptilolit, Bruker S1 Titan 800 X-ışını Rotgen floresansı (XRF)