Doğrudan yabancı sermaye yatırımları, gelişmekte olan ülke ekonomileri üzerine etkileri, Türkiye için ampirik bulgular ve değerlendirilmesi

Doğrudan Yabancı Yatırımlar (DYY), bir firmanın kendi ülkesi dısında doğrudan üretken yatırım yapmak ya da diğer ülkede bir firma satın almak veya sermayesine ortak olmak seklinde yapılan yatırımlar olarak tanımlanabilir. DYY niteliğine bağlı olarak, ev sahibi ülkenin rekabet, teknoloji, ödemeler dengesi, ekonomik büyüme , üretim, ulusal gelir, issizlik oranı, faiz oranları ve refahı üzerinde bazı etkilere sahiptir. Önceki yıllarda DYY gelismis ülkelere doğru yatırımlarını arttırıken , bu yatırımlar son yıllarda gelismekte olan ülkelere yönelmistir. DYY'nin kökleri Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan önce Osmanlı ?mparatorluğu Döneminde baslamıstır. Bu yatırımlar çoğunlukla kamusal hizmetler ve doğal kaynakların çıkarılmasına yönelik olmustur. Bu yatırımların bazıları elektrik ve telefon hizmetleri, tramvay ve su kaynaklarına yönelikti. Bu dönemde DYY'nin %45 i Alman, %26'sı fransız, %17'si ?ngiliz, %4'ü Belçika ve %2'si de Amerikan sermaye sirketlerine aitti. Osmanlı döneminde kapütilasyonlar nedeniyle yabancı mallar üzerinden alınan gümrük vergileri düsürülmüs, bu da yerli üretim üzerine olumsuz etki yapmıs ve milli gelirin azalmasına sebep olmustur. Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda sanayi büyük oranda tarıma dayanmaktaydı, bunun dısında yeraltı kaynaklarının çıkarılması,büyük sehirlerdeki alt yapı yatırımlarını, elektrik, doğal gaz hizmetlerini, ulasım hizmetlerini yabancı sirketler isletiyordu. Aynı zamanda bu sirketler gümrük vergisi ve diğer vergilerden muaf tutulmustur. Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasını izleyen yıllarda, bir takım ekonomik gelismeler, yabancı sermaye yatırımlarının hızlı bir sekilde Türkiye'ye yönelmesine yol açmıstır. Daha sonra kamulastırma ve millilestirme politikalrına yönelinmesi, yabancı sermaye yatırımlarının kesilmesine sebep olmustur. 1938-1950 arası, uygulanan politikalar sonucunda yabancı sermaye yatırımları oldukça azalmıstır. 1950'den sonra yabancı sermaye girisini kolaylastırmak için yabancı sermaye ile ilgili yasalarda bir takım esnekliklere gidilmistir. 18.01.1954 yılında çıkarılan 6224 ve 6326 sayılı yasalarla petrol arastırma ve yabancı yatırımların özendirilmesi için kolaylıklar sağlanmıstır. Fakat 1980'e kadar yasalar, yabancı sermayenin ülke içine çekilmesi konusunda oldukça katı uygulamalar içeriyordu. 1980 sonrası uygulanan liberal politikalar, ülkeye yabancı sermayeyi çekmek için düzenlenmisti. Fakat bu uygulamalar ülkeye kısa süreli sermaye girisini arttırdı ve bu artıs 1980'li yıllarda devam etti. Doğrudan yabancı sermaye yatırımları 1980 yılının ikinci yarısından itibaren hizmet sektörüne yönelik olmustur, yani 1980'li yıllarda yetersiz DYY Türkiye'nin reel üretimi ve istihdamı üzerine beklenen düzeyde katkı sağlayamamıstır. Çünkü yabancı yatırımlar yeni üretim alanları yerine çoğunlukla mevcut firmaları satın alarak gerçeklestirilmistir. Son yıllarda DYY gelismekte olan ülke ekonomileri üzerine önemli etkileri olmaktadır. Bu, sermaye transferine, rekabet yapısına, teknolojik yenilik ve verimlilik, ekonomik büyüme, dıs ticaret ve ödemeler dengesi, istihdam ve ücretler üzerinde olumlu etkiler yapmaktadır. Türkiye için yapılan ampirik çalısma, DYY'deki artıs milli gelir ve döviz piyasası üzerinde olumlu etki yaptığını göstermektedir. Istatistiksel olarak elde edilen sonuçlar ihracat hariç diğer alanları kapsamaktadır. Uygulama sonuca göre DYY'deki %1'lik bir artıs milli geliri %2.5 oranında arttırmakta ve ihracatı azalmaktadır. Döviz kuru ise %6.7 oranından bir sonraki yılda %10.9'a artıs göstermektedir. DYY'nin enflasyon ve dıs ticaret hacmi üzerindeki etkileri beklentiler düzeyinde olumlu olmustur.