A mode of space production in the nineteenth century: İcadiye neighborhood as a case of ifraz

Bu tez ifraz şeklinde tanımlanan ve büyük bir toprak parçasının daha küçük parsellere bölünmesi şeklinde özetlenebilecek bir mekan üretim yöntemi üzerine odaklanmaktadır. Bu yöntemin farklı bağlam ve coğrafyalarda amacı ve sonucu farklılaşan uygulama biçimleri olmakla beraber bu çalışma bunlardan bir tanesi üzerinde duracaktır. İfrazın karşımıza çıkan kullanım biçimlerinden yaygın bir tanesi taşra/ çeper diyebileceğimiz alanlarda çoğunlukla tarım arazisi, orman, bağ, bahçe vb bölgelerin parçalanıp satılarak metalaştırılması ve imara açılmasıdır. Bu yöntemi detaylıca tartışabilmek adına kent tarihi, toprak mülkiyeti, altyapı gibi araştırma alanlarının literatürlerinden yola çıkarak öncelikle ifraza dair genel bir çerçeve çizilecek ve bu yöntemin on dokuzuncu yüzyılda özellikle, özellikle Tanzimat Fermanı sonrasında özel mülkiyetin önem kazandığı dönemde yoğunlaşması üzerinden bir arşiv araştırması sunulacaktır. Bu genel çerçeve üzerinden İcadiye Mahallesi örneği üzerine yapılan detaylı belge okuma ve analizi sonucunda çeperde bir tarım arazisinin ifraz yoluyla metalaşması ve altyapı inşası ile kentleşmesi incelenecektir. Bu tezin önemli bir başka amacı ise İcadiye Mahallesi örneği üzerinden İslam Kenti kavramsallaştırmasına bir alternatif sunmaktır. Bir Ermeni Mahallesi olan İcadiye Mahallesi on yedinci yüzyılda temelleri atılan Uskudar Ermeni cemaatinin kentsel mekanda yayılmasının on dokuzuncu yüzyıl aşamasıdır. Bu tarihsel sürekliliğe de değinerek merkez/çeper ilişkisi tartışmalarına da bir katkı sunulacaktır. Genel bağlamda ifraz, kent/ kentleşme tarihinde çok önemli yeni bakış açıları sağlayabilecek bir başlık olması ve üzerine yapılan çalışmaların azlığı açısından önemlidir.