Domateste likopen ile ilişkili bazı genlerin olgunlaşma sürecindeki etkilerinin belirlenmesi

Bu çalışmada domateste likopen üzerine etkili olduğu bilenen bazı genlerin olgunlaşma sürecine etkileri incelenmiştir. Bu amaçla, domatesteki likopen miktarı artışı üzerine etkili olduğu bilinen; High Pigment-1 (Hp-1), High Pigment-2 (Hp-2), Old Gold (Og) ve Old gold-crimson (Ogc) genlerini içeren genotipleri ile bu genlerden ari aynı özellikte bir adet ticari oturak domates çeşidi kullanılmıştır. Yürütülen bu çalışma iki aşama olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın birinci aşamasında 5 farklı genotipe ait domatesler, 6 farklı olum aşamasında hasat edilerek bazı biyokimyasal özellikleri incelenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında ise bu 5 farklı genotip renk kırım aşamasında hasat edilmiş ve 20°C sıcaklıktaki olgunlaşma süreci incelenmiştir. Her iki çalışmada da örneklerin meyve sertliği, suda çözünebilir kuru madde miktarı (SÇKM), titre edilebilir asitlik (TEA) miktarı, meyve rengi, toplam klorofil miktarı, likopen miktarı, toplam fenolik madde miktarı ve toplam antioksidan aktivitesi incelenmiştir. Bunlara ek olarak renk kırım aşamasında hasat edilerek 20°C sıcaklıkta olgunlaştırılan domateslerde ağırlık kaybı değişimleri de incelenmiştir. Meyvelerde olum aşamasına bağlı olarak genotipten kaynaklanan etkilerin ortaya çıkması farklılık göstermiştir. Çalışmada kırmızı olum aşamasında hasat edilen hp-1 genine sahip genotipler daha yüksek meyve sertliğine sahip bulunmuştur. SÇKM açısından ise og ve ogc genlerine sahip domatesler hp genlerine sahip domateslere göre daha yüksek bulunmuştur. Benzer şekilde og ve ogc genlerine sahip domateslerin TEA miktarları da yüksek bulunmuştur. Renk açısından incelendiğinde ise hp-1 ve hp-2 genine sahip domateslerde daha kırmızı renk tespit edilmiştir. Yeşil olgun aşamada hp-2 genine sahip domatesler daha yüksek toplam klorofil içeriğine sahip bulunmuştur. Ayrıca, hp-1 ve hp-2 genine sahip domateslerde klorofil miktarının azalması diğerlerine göre daha geç başlamıştır. Kırmızı olum aşamasında en yüksek likopen içeriği hp-1 genine sahip domateslerde tespit edilirken, bunu hp-2 ve og genlerine sahip domatesler izlemiştir. Kırmızı olum aşamasında hasat edilen ogc genine sahip domateslerin toplam fenolik madde miktarı diğer genotiplere göre daha yüksek bulunmuştur. Antioksidan aktivitesi ise hp-1 genine sahip domateslerde daha yüksek bulunmuştur. Renk kırım aşamasında hasat edilerek 20°C sıcaklıkta muhafaza edilen hp-2 genine sahip domateslerde daha yüksek ağırlık kaybı tespit edilmiştir. 15 günlük muhafaza sonunda og genine sahip domatesler daha kırmızı renge sahip bulunmuştur. Meyve sertliği açısından ise hp-2 genine sahip domateslerin daha yüksek meyve sertliğine sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, muhafaza sonunda bu gene sahip domateslerde klorofil miktarı da yüksek bulunmuştur. og ve ogc genleri sahip domatesler hp-1 ve hp-2 genotiplerine göre daha yüksek SÇKM miktarı sahip olduğu tespit edilmiştir. Muhafaza süresi sonunda en düşük likopen miktarı ortalaması kontrol ve hp-1 genine sahip domateslerde bulunurken en yüksek likopen miktarı ortalaması og genine sahip domateslerde bulunmuştur. Toplam fenolik madde miktarı açısından ogc genine sahip domatesler daha yüksek değerlere sahipken, antioksidan aktivitesi açısından ogc ve hp-1 genine sahip domateslerin daha yüksek değerlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Likopen üzerine etkili genlerin bitki üzerindeki etkileri ile erken toplanarak hasat sonrası olgunlaşma sürecindeki etkileri birbirinden farklılık gösterebilmektedir. Bu neden ile likopen üzerine etkili olduğu bilinen hp genlerine sahip domateslerde likopen ve renklenme diğer genotiplere göre daha geç başlamakta ve sonrasında hızlı bir artış göstermektedir. Farklı olum aşamaları dikkate alındığında hp-1 ve hp-2 genleri renklenme ve likopen açısından ön plana çıkmıştır. Ancak bu genotiplerin erken toplanarak pazara sunulması, ürünün kırmızı olum aşamasındaki renk ve likopen özelliklerinin tam olarak ortaya çıkmamasına yol açabileceği düşünülmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Domates, Hasat sonrası olgunlaşma, Kalite, Likopen, Olgunlaşma aşamaları