Dış politika ve kimlik: İnşacı perspektifinden Kazak dış politikasının analizi

Bu tez çalışmasının amacı, kimliğin dış politika karar verme sürecindeki rolünü inşacı perspektifle, özellikle 1991-2019 Nazarbayev dönemine odaklanarak incelemektir. Kimlik faktörlerinin siyaset yapımı üzerindeki etkilerine ilişkin araştırmalarda son zamanlarda bir artış olmasına rağmen, devlet kimliği, ana akım Uluslararası İlişkiler, Dış Politika Analizi ve hatta Orta Asya, Türk Dünyası çalışmaları literatüründe yetersiz kalmaya devam etmektedir. Bu doğrultuda Orta Asya ülkelerinin, özellikle Kazakistan'ın dış politikasının ve bağımsızlık sonrasında dünya siyaset sahnesindeki etkileşimlerinin incelenmesine ilişkin hâkim olan gerçekçi ve güç temelli açıklamalara ek olarak inşacı perspektifinden katkı sunulacaktır. SSCB'nin dağılımı sonucunda ortaya çıkan birçok devletler gibi Kazakistan da dünya siyaset sisteminde kendi konumunun arayışına girmiştir. Nazarbayev, Kazakistan'ın kurucu başkanı ve tek lideri konumunda geçen otuz yıllık süre zarfında ülkede birçok dönüşümin gerçekleşmesine sebep olmuştur. Nazarbayev'in yönetim tarzıyla anılan "çok vektörlü", "çok yönlü" dış politika yöntemi bugüne dek birçok yönden ele alınmıştır. Kimileri çök yönlülüğü "ayı ile ejderha" arasında sıkışıp kalmama politikası olarak nitelerken, kimi gruplar ülkeyi kalkındırma amaçlı fırsat ve kazanım elde etme yöntemi olarak açıklamaktadır. Bu tez çalışmasında Kazakistan'ın dış politika yapım sürecinin tek yönlü açıklamalarla kısıtlı kalmamasına özen gösterilerek konuya inşacı (konstrüktivist) yaklaşımla açıklık getirilmeye çalışılmıştır. İnşacı anlayışın alana sunmuş olduğu kimlik ve aidiyet üzerinden Kazakistan'ın dış politika yapım süreçleri, bunun içinde ülkenin diğer aktörlerle etkileşimi, uluslararası örgütlerdeki konumu açıklanmaya çalışılmıştır. Rusya ile Çin arasında sıkışmış olan Kazakistan, son 30 yılda bu zorlu bölgede ekonomik ve diplomatik yönden başarılı olmuştur. Bu süreçte Kazakistan bağımsızlığını sürdürmüş, doğal kaynaklarının ihracıyla ekonomik olarak büyümüş ve diplomasi alanında saygın bir uluslararası itibar kazanmıştır. Yine de Kazakistan deneyimi teorik bir bulmaca sunmaktadır. Kazakistan ikincil bir güçtür, orta düzeyde bölgesel etkiye ve orta düzeyde uluslararası tanınırlığa sahip bir devlettir. Bir bağımlı devlet olmadan Büyük Güç olan komşularıyla ilişkileri başarıyla müzakere etmiştir. Tüm bunlar "çok yönlü" dış politika yönteminin başarıları olarak nitelendirilebilmektedir. Çok yönlü dış politika tercihinin sebep ve etkenleri olarak kimliğin ele alındığı bu çalışmada özellikle, kimliğin Nazarbayev'in dış politika tercihlerine nasıl yön verdiği konusu incelenmektedir. Ulusal kimliğin temel yapıtaşlarını oluşturan ülkenin tarihsel geçmişi gözden geçirilmiştir. Daha sonra, Kazakistan'ın bağımsızlığından bugüne kimlik inşası süreçleri incelenerek kabul gören benlik ve arzu ettiği benlik üzerine yorumlar yapılmıştır. Bir devletin dış politika yapımında birden fazla faktörün birincil rolü olduğunu kabul ederek, tek belirleyici etken olmasa da, bir ülkenin ulusal kimliğinin dış politika hedeflerini belirlemesine katkıda bulunduğu ve dış politika için önerilen yol veya eylem planını şekillendirdiği iddia edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Kazakistan, Dış Politika, Kimlik İnşası