Ulusal ve ulusalüstü yargı kararları doğrultusunda tutuklama

Ülkemizde, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına yönelik ağır sonuçlar taşıması nedeniyle, hukuk kavramları içerisinde en fazla tartışılanı tutuklama kurumudur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde de, Türkiye aleyhine en fazla ihlal e tazminat kararı verilen konulardan birisi de özgürlük ve güvenlik hakkı kapsamında tutuklama kurumudur. 1982 Anayasa'nın 90. maddesi gereğince kanunlarda belirtilen usullere göre yürürlüğe konulan Milletlerarası Antlaşmaların kanun hükmünde kabul edileceği, bu sebeple de iç hukukumuzda da uygulanacağı anayasal güvence altına alınmıştır. Bunun sonucu olarak iç hukukumuzda milletlerarası antlaşmalara uygun düzenlemeler yapılarak mevzuatımız milletlerarası hukuk düzenine uygun hale getirilmeye çalışılmıştır. Şüphesiz milletlerarası antlaşmalar içerisinde konumuz bakımından bizi en fazla alakadar edeni, hem getirdiği düzenlemeler hem de denetleyici bir mekanizması olması (AİHM) nedeniyle, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'dir. Her ne kadar iç hukukumuzda AİHS'ne uygun düzenlemeler yapılmış ise de; uygulamada sıklıkla tutuklama tedbirinin hukuka uygun bir şekilde uygulanması konusunda sorunlar yaşanmaktadır. Nitekim tutuklama tedbiri, Türkiye'de uzun yıllar boyunca ön gelen bir ceza olarak algılanılmış ve bu algı birçok mağduriyetlere sebep olmuştur. Çalışmamızın amacını, tutuklama tedbirinin uygulamasına ilişkin sorunlar nedeniyle; kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı kapsamında tutuklama tedbirinin, ulusalüstü düzeyde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları doğrultusunda; ulusal düzeyde Anayasa ve Ceza Muhakemesi Kanunu ile Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda incelenmek ve karşılaştırmasını yapmak olarak belirledik. Çalışmamızın amacı kapsamında öncelikle, tutuklamanın müdahale ettiği hukuki değer olan "kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı", ardından "koruma tedbirlerinin genel özellikleri nazarında tutuklama" konusu ve devamında "tutuklama" tedbiri Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin ve Anayasa Mahkemesi'nin konuyla ilgili vermiş olduğu kararlar çerçevesinde detaylı bir şekilde incelenmiştir. Yanı Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin konuyla ilgili vermiş olduğu kararlar ile bazı içtihatları ışığında AİHM ve Anayasa Mahkemesi'nin konuya yaklaşımı irdelenilmiş ve tutuklama ile ilgili olarak uygulamaya yöneltilen eleştirilerden bahsedilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kişi Özgürlüğü, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Tutuklama, Yakalama ve Gözaltı, Özgürlük ve Güvenlik hakkı.