Düşünme stilinin aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki rolü

Risk ve belirsizlik altında karar verme süreçlerinde bireylerin daima rasyonel davranmadıkları ve zihinsel süreçlerinin birtakım sistematik hatalar ve yanılgılar ürettiği ortaya konmaktadır. Bu hataların ve yanılgıların, basit sonuçları olabileceği gibi oldukça ciddi sonuçları da olabilmektedir. Savaşlar, grevler, iflaslar, şirket birleşmeleri ve devralmaları, borsalardaki aşırı yüksek işlem oranları gibi son derece ciddi sonuçları olabilen birtakım kararlar, tüm bilişsel yanlılıklar içinde insanların maruz kaldığı en yaygın ve yıkıcı bilişsel yanlılık olarak gösterilen aşırı öz güvenle ilişkilendirilmektedir. Bu doğrultuda, aşırı öz güven yanlılığının belirleyicisi olarak, bireylerin düşünme sistemlerinin ne derecede rol oynadığını araştırmak, büyük önem arz etmektedir. Bu bağlamda, mevcut çalışmada, iki farklı bilgi işlemleme sistemine dayanan, sezgisel düşünme ve mantıksal düşünme boyutlarıyla ölçülen düşünme stillerinin, aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca, bireylerin risk tutumunun, düşünme stilleri ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerindeki düzenleyici rolü incelenmektedir. Son olarak, bireylerin kişilik özellikleri ile aşırı öz güven yanlılığı arasındaki ilişkiler ortaya konmaktadır. Araştırmanın hipotezleri, yapısal eşitlik modellemesi, hiyerarşik regresyon analizi ve korelasyon analizi uygulanarak sınanmıştır. Araştırmanın bulguları, sezgisel ve mantıksal düşünme boyutlarıyla ölçülen düşünme stillerinin, aşırı öz güven yanlılığı üzerindeki rolünün ortaya konduğu yapısal modelde, düşünme stillerinin aşırı öz güven yanlılığındaki değişimin %60,5'ini açıkladığını göstermektedir. Sezgisel düşünme ile aşırı öz güven arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki olduğu tespit edilirken; mantıksal düşünme ile aşırı öz güven arasında anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, risk tutumunun, hem sezgisel düşünme ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerinde hem de mantıksal düşünme ile aşırı öz güven arasındaki ilişki üzerinde düzenleyici bir rolü olduğu görülmektedir. Son olarak, kişilik özellikleri ile aşırı öz güven arasındaki ilişkilerin incelenmesi sonucunda, aşırı öz güven ile dışa dönüklük ve gelişime açıklık arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu görülürken; aşırı öz güven ile sorumluluk arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır.