Duyuşsal farkındalık ve iletişim becerileri kazandırmaya yönelik ekstra programın geliştirilmesi, uygulanması ve etkililiğinin değerlendirilmesi

21. yüzyıl eğitim sistemlerinde bireylerin duygusal, sosyal ve iletişim becerileri, akademik başarı kadar önemli bir hale gelmiştir. Bu doğrultuda, bireylerin çok yönlü gelişimini destekleyen programların tasarlanıp uygulanması, eğitimdeki eksiklikleri gidermede önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin mevcut resmi öğretim programlarında yeterince ele alınmayan duyuşsal alandaki ihtiyaçlarını belirlemek, bu ihtiyaçlara yönelik bir ekstra program geliştirmek ve programın etkililiğini değerlendirmektir. Araştırma, eylem araştırması yöntemi çerçevesinde iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, ortaokul öğrencilerinin duyuşsal farkındalık ve iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik bir program tasarlanmıştır. İkinci aşamada ise, programın etkililiğini ölçmek amacıyla ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılarak uygulama süreci yürütülmüştür. Program tasarımı sürecinde, ihtiyaç analizi aşamasında geniş katılım sağlanması amaçlanmış ve bu kapsamda hem uygulama okulundaki eğitim personelinin hem de öğrenci velilerinin görüşlerine başvurulmuştur. Bu doğrultuda, öncelikle okul personeliyle bireysel görüşmeler yapılmış (n=18), ardından çalışmaya gönüllü katılan velilere anket formları uygulanmıştır (n=126). Bu süreç, programın tasarımında farklı paydaşların bakış açılarının dikkate alınmasını sağlayarak, öğrencilerin duyuşsal farkındalık ve iletişim becerileri alanındaki gereksinimlerinin daha kapsamlı bir şekilde belirlenmesine olanak tanımıştır. Araştırma, Antalya ili Aksu ilçesinde bulunan bir ortaokulda 5. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Geliştirilen ekstra program, deney grubuna (n=21) uygulanırken, kontrol grubuna (n=21) herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Programın etkileri, ön test-son test modeli kullanılarak istatistiksel analizlerle değerlendirilmiştir. Programın etkililiğini değerlendirmek amacıyla, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış olan 'Duyuşsal Farkındalık Ölçeği' ve 'İletişim Becerileri Ölçeği' uygulanmıştır. Ayrıca, uygulayıcı öğretmenin yapılandırılmamış gözlem notları, ders öğretmenlerinin yapılandırılmış gözlem formları ve velilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış odak grup oturumlarından elde edilen nitel veriler, çalışmanın daha kapsamlı bir analizini sağlamıştır. Bu çok yönlü veri toplama süreci, programın öğrenciler üzerindeki etkilerini hem nicel hem de nitel yöntemlerle değerlendirmeye olanak tanımıştır. Araştırma sonuçları, geliştirilen ekstra programın öğrencilerin duygusal farkındalık düzeylerini artırdığını, etkin dinleme ve empati becerilerini geliştirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, öğrencilerin sosyal ilişkilerinde olumlu değişimler görülmüş, özgüvenlerinde belirgin bir artış sağlanmış ve iletişim becerilerinde istatistiksel olarak anlamlı bir ilerleme elde edilmiştir. Nitel bulgular, velilerin ve öğretmenlerin öğrencilerin gelişim sürecindeki olumlu etkileri sıklıkla vurguladığını göstermektedir. Özellikle öğretmenlerin program sürecinde gözlemlediği duygusal ve sosyal kazanımlar, eğitimin yalnızca akademik bilgi aktarmanın ötesinde, bireylerin duygusal ve sosyal gelişimini destekleyici bir yapıya sahip olması gerektiğini göstermektedir.