E-ihracatta dijital sürdürülebilirlik kapsamında yapay zekâ kullanımı; züccaciye sektörü üzerine bir uygulama

Araştırma kapsamında dijital sürdürülebilirliğin ekonomik, çevresel, sosyal, teknolojik ve sistemik boyutlarının, Türkiye'nin züccaciye sektöründe faaliyet gösteren ihracatçı işletmeleri açısından ne derece öncelikli olduğu incelenmiştir. Dijital sürdürülebilirlik kavramı bu çalışmada; e-ihracat odaklı büyüme stratejileri, yapay zekâ destekli dijital dönüşüm uygulamaları ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri bağlamında çok boyutlu olarak ele alınmıştır. Karar verme sürecinde belirsizlik ve öznel yargıların ağırlıkta olması nedeniyle Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (Fuzzy AHP) yöntemi tercih edilmiş ve kriterler üçgensel bulanık sayılar kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın evreni, Kütahya ilinde faaliyet gösteren ve e-ihracata yönelik potansiyel taşıyan züccaciye firmaları olarak belirlenmiş, örneklem ise bu alanda faaliyet gösteren ve stratejik dijital sürdürülebilirlik uygulamaları hakkında değerlendirme yapabilecek bilgiye sahip olan sektör uzmanlarından oluşmuştur. Verilerin toplanmasında uzman yargısına dayalı ikili karşılaştırma yöntemi uygulanmış ve bulanıklaştırılmış karar matrisleri üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Analiz sürecinde, karar verici uzmanların görüşleri geometrik ortalama yöntemi ile birleştirilmiş, elde edilen bulanık karşılaştırma matrisi üzerinde Chang'in (1996) Genişletilmiş Bulanık AHP (Extent Analysis Method) yaklaşımı uygulanarak nihai kriter ağırlıkları hesaplanmıştır. Bulgular, dijital sürdürülebilirlik kriterleri arasında en yüksek önceliğin ekonomik, teknolojik ve sistemik faktörlere verildiğini, alt kriterler düzeyinde ise vergi ve gümrük avantajları, ticaretin kolaylaştırılması, otomasyon ile verimlilik ve paydaşlarla etkileşim gibi alt bileşenlerin öne çıktığını göstermiştir. Bu çalışma, züccaciye sektöründe dijital dönüşümün sadece teknolojik bir gelişme değil, aynı zamanda sürdürülebilirlik odaklı stratejik bir yönelim olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymakta; dijital sürdürülebilirlik kriterlerinin sektörel düzeyde nasıl önceliklendirileceğine dair özgün ve bilimsel temelli bir karar destek modeli sunmaktadır.