Ebû Mansûr Muhammed el-Ezherî'nin Kitâbu Me'âni'l-kırâât adlı eserinin kırâat ilmindeki yeri

Bu çalışmada, Ebû Mansûr Muhammed Ezherî'nin Me'âni'l-kırâât adlı eseri incelenmiş olup, kırâat ilmi içerisindeki yeri ve önemi ortaya konmayı amaçlanmıştır. Tez kapsamında kırâat ilminin temel kavramları, tarihsel gelişim süreci ve Osmanlı Dönemi'ne kadar geçirdiği evreler ele alınmıştır. Eserde kırâat farklılıklarının anlam üzerindeki etkileri, kırâatlerin standartlaştırılma süreci ve modern dönemde yapılan akademik çalışmalar detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, Ezherî'nin hayatı, ilmi kişiliği ve dönemin siyasî ve ilmî ortamı ele alınmıştır. Ezherî'nin kırâat ilmine katkıları, mezhebi ve fıkhi görüşleri değerlendirilerek onun kırâat ilmi içindeki konumu belirlenmiştir. Me'âni'l-kırâât'in kırâat literatürü içindeki yeri ve eserin belirgin özellikleri analiz edilmiştir. İkinci bölümde, Ezherî'nin kırâat ilminde kullandığı dil ilkeleri ve istişhâd yöntemi ele alınmıştır. Eserde, semâ, kıyâs ve icmâ gibi dil ilkeleri çerçevesinde kırâat vecihlerine nasıl yaklaşıldığı incelenmiş, ayrıca Kur'ân-ı Kerîm, hadis ve Arap şiirinden getirilen delillerle eserin istişhad yöntemi değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, Ezherî'nin Me'âni'l-kırâât adlı eserinde ele aldığı kırâat usulleri detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Hemze, sekte, nakil, imâle, idğam ve sıla gibi kırâat unsurlarının metotları tesbit edilerek, Ezherî'nin bu konulara getirdiği yorumlar incelenmiştir. Ayrıca kırâat imamlarının farklı kırâat biçimleri ve Ezherî'nin bu imamlar üzerine yaptığı analizler çalışmanın önemli noktalarından birini oluşturmuştur. Dördüncü bölümde, kırâat vecihlerinin sistematik tasnifi yapılmış ve lehçe farklılıkları bağlamında kırâatlerin tarihsel kökenleri değerlendirilmiştir. Sarf ve nahiv yönünden kırâat vecihleri ele alınarak, kelime ve cümle düzeyindeki farklılıkların lugavî etkileri incelenmiştir. Fiil ve isim yapıları bağlamında kırâat vecihlerinin tasnifi yapılmış, ayrıca kelimelerde meydana gelen nokta, hareke veya harf değişikliklerinin kırâat ilmindeki yeri açıklanmıştır. Sonuç bölümünde, Me'âni'l-kırâât'in kırâat ilmi açısından taşıdığı önem vurgulanarak, eserin kendinden sonraki çalışmalara etkisi tartışılmıştır. Ezherî'nin kırâat ilmine katkıları değerlendirilerek, bu alanda yapılan akademik çalışmaların gelecekteki yönelimlerine dair öneriler sunulmuştur.