Bagratuni Ermenistanı'nın iktisadi coğrafyası ve Bizans'ın Doğu yönünde genişlemesinin temelleri (949-1045)

Ermeni Bagratuni Krallığı, 884-1045 yılları arasında Doğu Anadolu'da politik, dini, ve ekonomik bir güç olarak faaliyet göstermiştir. Bahsi geçen dönemi ele alan bu tez başlıca iki bölüme ayrılmıştır. İlk kısım Bagratuni Krallığı, diğer Ermeni prenslikleri ve Arap emirliklerine odaklanarak bölgenin refahının kaynaklarını araştırmaktadır. Bölgenin ekonomik coğrafyası, topoğrafik özellikleri, doğal kaynakları, üretimi ve ihracat için kullanılan ticaret yolları ile merkezleri ele alınan konular arasındadır. İkinci bölüm ise 949 yılında Theodosiopolis'in alınmasıyla başlayan ve Taron, Tayk, Vaspurakan ve Ani'nin ilhaklarıyla devam eden Bizans'ın doğu yönündeki genişlemesini incelemektedir. Ayrıca, Bizans'ın doğuya yayılmasında ekonomi temelli nedenler var mıydı sorusuna da yanıt aramaktadır. Her ne kadar bu genişlemede bölgenin ekonomik ve ticari potansiyeli başat etken değilse de II. Basil döneminde gerçekleşen ve merkezi otoriteyi zafiyete uğratan iç isyanlar imparatorluğu ekonomik olarak etkilemiştir. Ermeni topraklarının ilhakının ve Ermenilerin Anadolu içlerine göç ettirilmesinin ana sebebi yerel aristokratik ailelelerin güçlerini dengelemektir. Bu politikanın gelecekte meydana gelmesi muhtemel aristokratik isyanların önünü keserek dolaylı olarak imparatorluk ekonomisinin zarara uğramasını engelleme amacı taşıması kuvvetle ihtimaldir. 1071 yılı öncesindeki şartlar göz önüne alındığında, bu tür bir eylem kâr-zarar ilişkisi içerisinde Bizans açısından faydalı ve mantıklı bir siyasi hamle olarak değerlendirilmelidir.