Kullanılmayan ve atık ilaçlar üzerine bir ekonomik değerlendirme

Amaç: Kullanılmayan/atık ilaçlar tüm dünyada git gide büyüyen bir sorundur. Bu çalışma, kullanılmayan ve istenmeyen farmasötik ürünlerin yarattığı ekonomik kaybı bir üniversitede yürütülen bir kullanılmayan ilaç toplama kampanyası üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Materyal & Metot: Çalışma İstanbul Yeditepe Üniversitesi kampüsü içerisinde gerçekleştirilen Kullanılmayan İlaç Toplama Kampanyası ile başlamıştır. Getirilen ilaçlar; fiyat bilgisi (2010 ve 2019 yılları için), ilaç özellikleri (içerik, son kullanma tarihi, jenerik/original durumu ve benzeri) ve ilaçla ilgili analiz için gerekli geçmiş bilgiler kayıt altına alınmıştır. Sonuçlar, analiz için farklı özelliklerin dağılım ve maliyetinin karşılaştırılarak oluşturulmuştur. Bulgular ve sonuç: Kampanyaya 107 katılımcı 1230 adet farmasötik ürün getirerek katılmıştır. Bu ilaçların ekonomik maliyeti 2010 yılında perakende fiyatı üzerinden 8.086 TL ve kamu fiyatı üzerinden 6.114 TL. Aynı ilaçların 2019 maliyet analizinde 13.526 TL perakende olarak ve 8.721 TL kamu için atık ilaçlar dolayısı ile israf edildiği görülmüştür. Parasetamol (n=59), ipratropium bromür (n=43) ve vitamin kombinasyonları (n=24) en çok israf edilen ilaçlardır. Tablet (44,63%), kapsül (8,86%) ve enjektabl formlar (6,26%) dozaj formları arasında en çok bulunanlardır. Tüm toplanan ilaçların 45,55%'i original ve 39,63%'ü jeneriktir. Son kullanma tarihi analizinde, ilaçlar evde son kullanma tarihi geçtikten ortalama 10 ay sonrasına kadar evde saklanmaktadır. Toplanan ilaçların büyük çoğunluğunun son kullanma tarihi geçmiş (63,04%), kutulu (62,28%) ve kullanılmıştır (69,94%). Toplananların 9,83%'ü bedelsiz ilaç numunesi ve 30,06%'sı hiç kullanılmamıştır. Halkın, kullanılmayan ilaçların sağlık, ekonomi ve çevre üzerine negative etkileri hakkında eğitim ve farkındalığına olan ihtiyaç vurgulanmalıdır. İsrafın boyutunu değerlendirebilmek için daha kapsamlı araştırmalar yapılmalıdır. Ek olarak, sağlık çalışanları ve özellikle eczacılar halkı ilaçların akılcı kullanımı ve güvenli imha yöntemlerini öğrenmeleri konusunda teşvik etmelidirler. Kullanılmayan/atık ilaçların maliyeti, devlet, eğitimciler, sağlık çalışanları ve toplumun iş birliği ile en aza indirilebilir.