Ekonomik, kültürel ve politik küreselleşme arasındaki dinamik ilişkiler: Ekonometrik analiz

Küreselleşme doğası gereği ekonomik, kültürel ve politik boyutları kapsayan çok boyutlu bir kavramdır. Küreselleşme süreci içerisinde barındırdığı bu boyutların adeta iç içe geçmiş karşılıklı etkileşimleriyle şekillenmektedir. Bu nedenle çoğu çalışmada küreselleşmenin boyutlarının tanımlanması ve bu boyutlar arasındaki ilişkilerin açığa çıkarılması gerektiği ve böylece küreselleşme sürecine dair dinamiklerin daha iyi anlaşılabileceği ifade edilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın araştırma soruları şu şekildedir: "Küreselleşme; ekonomik, kültürel ve politik boyutlarının birlikte etkileşimleri ile meydana gelen bütüncül bir süreci mi ifade etmektedir? Eğer küreselleşmenin boyutları birbirleriyle ilişkili ise bu ilişkilerin yönü ve boyutları nedir? Küreselleşmenin boyutları arasındaki ilişkiler ve küreselleşme sürecinin dinamikleri ülkelerin gelir düzeylerine ve coğrafi bölgelere göre değişmekte midir?" Araştırma sorularından hareketle bu çalışmanın temel amacı ekonomik, kültürel ve politik küreselleşme arasındaki ilişkileri analiz etmek ve birbirleriyle nasıl bir etkileşim içerisinde olduklarını araştırmaktır. Çalışma 1980–2020 dönemini kapsamaktadır. Çalışmada dört gelir düzeyi ve yedi coğrafi bölgeden oluşan ülke grupları için analizler gerçekleştirilmiştir. Küreselleşmenin boyutları arasındaki uzun dönemli ilişkiler ARDL ve Johansen eşbütünleşme testleriyle analiz edilmiştir. Uzun dönem katsayı değerleri ARDL ve Johansen yöntemleriyle birlikte FMOLS, DOLS ve CCR eşbütünleşme regresyonları ile tahmin edilmiştir. Küreselleşme değişkenleri arasındaki nedensellik ilişkileri ise Toda–Yamamoto nedensellik testiyle incelenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre küreselleşmenin boyutları arasında uzun dönemli ilişkiler tespit edilmiştir. Böylece küreselleşme sürecinin içerisinde barındırdığı boyutların etkileşimleri sonucunda meydana gelen bütüncül bir süreç olduğu belirlenmiştir. Küreselleşmenin boyutları arasındaki ilişkilerin yönü ve boyutlarının ülkelerin gelir düzeylerine ve coğrafi bölgelere göre farklılaşabileceği gözlemlenmiştir. Ekonomik ve politik küreselleşme süreçlerinin birbirlerini pozitif yönde etkiledikleri saptanmıştır. Benzer bir şekilde çoğu ülke grubunda kültürel ve politik küreselleşmenin birbirleri üzerine etkileri pozitif yönde gerçekleşmiştir. Ekonomik ve kültürel küreselleşme arasındaki etkileşimlerin ülke gruplarına göre ciddi ölçüde farklılaştığı tespit edilmiştir. Genel olarak bulgular politik entegrasyonun küreselleşme süreçlerini teşvik ettiğine, ekonomik ve kültürel entegrasyon süreçlerinin ise politik entegrasyonu desteklediğine işaret etmektedir.