El-Keşşaf ve el-Bahrü'l-Muhît tefsirlerinin beyân ilmi açısından mukayesesi

Dil de varlık gibi farklı anlaşılmalara ve okumalara konu olagelmiştir. Özellikle kaynağı ilâhî olunca çeşitli tefsir ayrılıkları kaçınılmaz olmaktadır. Beyân ilmi de bir anlamın kapalılık ve açıklık bakımından birbirinden farklılık arzeden lafızlarla dile getirilmesini inceleyen dilbilim dalıdır. Bu sebeple bu ilme konu olan söz dizimlerinin farklı algılamaları artıracağı bariz bir durum olmaktadır. Kur'an-ı Kerim de genelde belâgat özelde de beyân ilmi kapsamında oldukça fazla malzeme bulundurmaktadır. Öte yandan farklı meşrep, inanç ve düşüncelere sahip olmak veya çeşitli zaman ve toplumlarda yaşamak da Kur'an-ı Kerim'i yukarıdaki özelliğinden dolayı anlama çeşitliliğine neden olabilmektedir. Ayrıca dilbilimleri de diğer ilim dalları gibi zaman içinde her yönden gelişim, duraklama veya gerileme göstermiştir. Zemahşerî ve Ebû Hayyân hem fikir ve mezhep olarak hem de zaman olarak birbirinden ayrılık arzetmektedir. Biz de bu çalışmada Zemahşerî'nin el-Keşşâf adlı tefsirini ve Ebû Hayyân'ın el-Bahru'l-Muhît isimli eserini bu doğrultuda inceledik. Kur'an-ı Kerim'in yorumlanması bağlamında itikâdî ve fıkhî mezhepleri yansıtma konusunda beyân ilminin verilerini ne ölçüde kullandıklarını tespit etmeye çalıştık. Ayrıca Ebû Hayyân'ın, Zemahşerî'den iki asır sonra yaşamış olmasından dolayı beyân ilminin gelişimine -tefsiri bağlamında- bir katkı sağlayıp sağlamadığını ortaya koymayı amaçladık.