Elektroteknik sektöründe, ithalatta ürün güvenliği ve denetiminde indirgenmiş deney ithalat denetim modelinin etkinliğinin belirlenmesine yönelik bir saha araştırması

Ülkemizde ithalat denetimleri, diğer ülkelerde de olduğu gibi ürün güvenliği ve denetimi faaliyetleri kapsamında yürütülmektedir. Bu denetimlerde amaç, tüketici ile güvenli ürünün buluşmasını sağlayabilmektir. İthalat denetimlerinde ve diğer denetimlerde, yetkili kurumlarca genel anlamda doküman inceleme esaslı denetim ve deney esaslı denetim yaklaşımlarına göre, ilgili ürün ve ürün gruplarında denetimler gerçekleştirilmektedir. Türk Standardları Enstitüsü (TSE), yetkilendirildiği alanlarda tüm yaklaşımlara göre ithalat denetimlerini yürütmektedir. Ticaret Bakanlığınca Temmuz 2017 itibariyle, 170 GTİP numarası kapsamındaki 68 ürün ve ürün grubunda, TSE tarafından gerçekleştirilen yeni bir ithalat denetim modeli uygulanmaya başlanmıştır. İndirgenmiş deney ithalat modeli, asgari güvenlik şartlarını sağlayan, sayısı azaltılmış, hızlı, maliyeti düşük, cihaz ve personel altyapısı olan ve birden çok lokasyonda uygulanabilen laboratuvar deneylerinin gerçekleştirilebildiği bir denetim modeli olarak ortaya konulmuştur. Çalışmanın, İndirgenmiş Deney İthalat Denetimi Modelinin incelenmesi kapsamında üç temel amacı bulunmaktadır. Bunlar (1) Modelin piyasaya sunulmadan önce güvensiz ürünlerin tespit edilmesindeki başarı düzeyinin belirlenmesi; (2) Modelin TSE'deki ithalat teknik uzmanlarınca değerlendirilmesi; (3) TSE ve Türkiye'de ürün güvenliği ve denetimi kapsamında modelin tercih edilebilirliğinin tespit edilmesidir. Bu amaçlar kapsamında; elektroteknik sektöründe uygulanılmaya başlanan yeni modelinin ithalat denetim sonuçları üzerinden regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Teknik uzmanlarla soru formu çalışması yapılmış ve Pareto Analizi ile değerlendirilmiştir. Analitik hiyerarşi süreciyle, modelin diğer ürünlerde ve gelecekte tercih edilebilirliği değerlendirilerek analiz edilmiştir. Çalışma, 68 ürün ve ürün grubunda, İndirgenmiş Deney İthalat Denetimi Modelinin, güvensiz ürün tespit etmede başarılı olduğunu ve diğer ürün ve ürün gruplarında da genel anlamda kabul gören, farklı sektörlerde tercih edilebilir bir model olduğunu gösterebilmeyi hedeflemiştir. Bu amaçla, çalışma kapsamında yeni denetim modelinin, güvensiz ürün tespit sonuçları incelenmektedir. Yeni denetim modeli ve Tam Deney ve Doküman İnceleme Esaslı İthalat Denetimi modellerinin birlikte değerlendirilerek, tercih edilebilirliği uzmanların tercihine sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışmayla, İndirgenmiş Deney İthalat Denetimi Modelinin başarısının ortaya konulması, TSE ve diğer kuruluşlarca geliştirilmesi, diğer ürünlerde kullanımının genişletilmesine katkıda bulunulması beklenmektedir. Anahtar kelimeler: Standart, standardizasyon, ürün güvenliği ve denetimi, ithalat denetimi, güvensiz ürün, piyasa denetimi, TSE, Türk Standardları Enstitüsü, indirgenmiş deney.