A generative typology for critical regionalism: An urban design perspective

Geleneksel şehirler, malzeme kullanımı ve yapıların mimari özelliklerinden, yerleşim örüntülerinin mekan dizimsel yapısına kadar bir dizi yerel kodla biçimlenmişlerdir. Geleneksel şehirciliğin çok katmanlı doğasında içkin olan yapılaşma kuralları, tarihi kentleri kendine özgün kılar. Buna göre, çeşitli kural dizilerinin farklı kombinasyonları, özgün kentsel bağlamların karakterlerinin oluşumu ve gelişimindeki en belirleyici etkendir. Bu bakımdan, geleneksel kent bağlamında uygulamaya konmuş her tasarım ediminin, kendini bu özgün evrimsel sürece uyumlamak gibi zorlu bir görevi vardır. Kentlerin evrimi, kalıtımsal olarak mekansal örüntü ve formların dönüşüme uğramasıyla morfolojik çeşitliliği beraberinde getirir. Bu nedenle, yeni olanın, mevcut örüntülerle uyum içinde bir süreklilik göstermesi, mevcut yapı ve mekan tipolojisini önemseyen her yenilikçi tasarım pratiğinin temel hedeflerinden biridir. Mimari tasarım söyleminde böylesi bir perspektif "eleştirel bölgeselcilik" adıyla tanımlanmış ve tartışılagelmiştir. Kentsel tasarım bağlamında ise bu yaklaşım, geleneksel mekan tipolojilerinin üretici (generative) bakış açısıyla yeniden yorumlanmasına dayalı olarak, yeni tasarım yöntemleri ile geliştirilmeyi beklemektedir. Bu çalışma, yukarıda sözü geçen bakış açısını benimseyerek, çağdaş kentsel dokunun geleneksel şehri oluşturan tasarım kodlarıyla üretilmesi için yöntemsel bir çerçeve sunma denemesidir. Bu amaçla, eleştirel bölgeselci bakış açısıyla, üretici bir tipolojik kentsel tasarım yönteminin kentsel gelişim üzerine denenmesi için, Türkiye'de özgün ve görece korunarak günümüze taşınmış bir geleneksel dokuya sahip yapılaşmalardan biri olan Uçhisar seçilmiştir.