Endüstriyel tarım uygulamaları ve çevre kirliliği: Sekiz gelişmiş ülke örneği

ÖZET Şahin, O., Endüstriyel Tarım Uygulamaları ve Çevre Kirliliği: Sekiz Gelişmiş Ülke Örneği, Nuh Naci Yazgan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Kayseri, 2024. Endüstriyel tarım, tarımsal üretimde modern tekniklerin ve makinelerin kullanıldığı bir durumu ifade eder. Dünya nüfusundaki hızlı artış karşısında sentetik gübreler, kimyasal pestisitler ve yüksek verimli tahıl hibritleri ile tarımsal verimin ve üretim artırılması için endüstriyel tarım önemli görülmektedir. Ancak işin diğer boyutu, zaman içinde endüstriyel tarım çevreye ağır zarar vermeye başlamış ve yüksek tarımsal verimle birlikte yüksek çevresel maliyet ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, endüstriyel tarım uygulamaları ile tarımsal ürün ihracatçısı olan gelişmiş 8 ülke verisi (Avusturalya, Kanada, Almanya, İspanya, Fransa İtalya Hollanda ve ABD) ve panel ARDL modeli kullanılarak, çevre kirliliği üzerinde bazı endüstriyel tarım göstergelerinin etkisi analiz edilmiştir. Birinci modelde, Tarımsal Nitroz Oksit Emisyonları (NO) üzerinde, Gübre Tüketimi (GTKG), Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık Katma Değer (KD) ve Tahıl Verimi (TV) etkileri incelenmiş ve değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişki bulunmuştur. GT'deki %1'lik artış anlamlı bir şekilde Tarımsal Nitroz Emisyonunda (NO) yaklaşık %0,36'lık artışa neden olurken, KD %1'lik artış ise %0,08'lik artışa neden olmaktadır (p<0,05). En fazla emisyon artışı ise %0,73'lük artış ile TV'ye aittir. Model 2'de bağımlı değişken olarak Toplam Sera Gazı Emisyonları (kt CO2 eşdeğeri) seçilmiş, bağımsız değişkenler olarak GT, TV, Tarım, KD ve Birincil Enerji Tüketimi (EN) seçilmiştir. Analiz sonuçlarında, TV katsayısı dışında diğer değişkenler anlamlıdır. Toplam sera gazı emisyonları üzerinde en fazla etki, EN kullanımından kaynaklanmaktadır ve %1'lik artış, SG üzerinde %1,14'lük artışa neden olmaktadır. Endüstriyel gelişmelerin çevre üzeindeki tahribatlarının endüstriyel tarım uygulamaları açısından ele alındığı bu çalışmada, çevreye daha az zararlı tarımsal uygulamalar ve yenilenebilir kullanımı, sürdürülebilir kalkınma ve yaşam açısından önemlidir. Anahtar kelimeler: Endüstriyel Tarım, Çevre Kirliliği, Panel ARDL