Engelli dostu insan kaynakları yönetimi: Büyükşehir belediyeleri için bir model önerisi

İşletmelerin rekabet stratejileri belirlemelerinde ve uygulamalarında İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) anlayışı kilit bir rol oynamaktadır. Örgütsel değişimi ve stratejileri gerçekleştirmek için insan kaynağının daha dinamik bir şekilde kullanılması gerekir. Bu anlamda engelli çalışanların da bu kapsama alınarak ve İK uygulamaları yoluyla onlara kolaylaştırıcı bir ortam yaratılmalı ve gelişim fırsatları sunulmalıdır. Çalışmanın amacı; Marmara Bölgesi Büyükşehir Belediyeleri ve diğer iki bölge Büyükşehir Belediyesi olmak üzere toplam yedi Büyükşehir Belediyesi örnekleminde, engelli çalışanlara yönelik İKY ve uygulamalarının incelenerek, olgu ve ideal arasındaki farklılıkların tespit edilmesi ve sonucunda Türkiye'de yerel yönetimler olarak büyükşehir belediyelerine yönelik engelli dostu İKY modeli önerisinin sunulması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda çalışma; "Marmara Bölgesi Büyükşehir Belediyeleri'nde ve diğer iki bölge Büyükşehir Belediyesi'nde görev yapan engelli çalışanlara yönelik engelli dostu hangi İK politikalarını, uygulamalarını hangi kapsamda, ne yönde ve nasıl uygulamaktadır?" sorusuna yanıt aramaktadır. Literatür taraması sonucu, Engelli Dostu İKY sistemi faktörleri; Yetenek-Motivasyon-Fırsat (YMF) teorisi çerçevesinde; Yetenek: İşe Alma ve Yerleştirme, İK Planlaması, İş Analizi, Eğitim ve Geliştirme, Motivasyon: Ücret Yönetimi ve Ödül Sistemi, Performans Değerlendirme, Kariyer Yönetimi, Fırsat: Örgüt Kültürü, Çalışan Katılımı, Sendikalarla İletişim olarak belirlenmiştir. Çalışmanın örneklem grubu ise, yedi büyükşehir belediyelesinde üst ve orta kademede görev yapan İK yöneticileridir. Örneklem grubunun belirlenmesinde kuramsal örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma yaklaşımı olarak, Nitel Araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma yöntemine bağlı olarak, araştırma deseni; Çoklu Vak'a Çalışması, araştırma analiz yöntemi İçerik Analizi olarak belirlenmiştir. Literatür incelemesi sonrasında oluşturulan yarı yapılandırılmış soru formu kullanılmıştır. Örneklem grubunda 23 İK yöneticisiyle görüşme yapılmış 3 tema kapsamında 10 alt soru sorulmuştur. Literatür ve sahadan elde edilen verilerin analizinde MAXQDA programı yardımıyla kodlar, kategoriler, temalar belirlenerek veriler analiz edilmiştir. Yapılan değerlendirme sonucu belediyelerde engelli çalışanlara yönelik bir Engelli Dostu İKY sisteminin olmadığı, engelli çalışanlara yönelik uygulamaların az olduğu ya da hiç olmadığı olan uygulamaların ise engelli çalışanları ihtiyaçlarını tam olarak karşılamadığı saptanmıştır. Bu kapsamda sahadan ve literatürden elde edilen verilere yönelik Türkiye'ye özgü bir Engelli Dostu İKY modeli sunulmuştur.