Engelli kardeşe olan ve olmayan bireylerin kardeş ilişkilerinin belirlenmesi

ÖZETENGELL KARDEŞE SAH P OLAN VE OLMAYAN B REYLER N KARDEŞL ŞK LER N N KARŞILAŞTIRILMASIEbru ONAT ZOYLANYüksek Lisans TeziÖzel Eğitim Anabilim DalıTez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. lknur Ç FC TEK NARSLANHaziran 2005, 115 SayfaBu araştırmanın amacı engelli kardeşe sahip olan ve olmayan bireylerinkardeş ilişkilerinin belirlenmesidir.Betimsel bir araştırma olan araştırmanın örneklemini; ODER (OtistikÇocukları Koruma ve Yönlendirme Derneği)'e üye ailelerden otistik kardeşi olan,DOSEYAD (Down Sendromlu Çocuk ve Gençleri Koruma, Geliştirme, Dayanışmave Yardımlaşma Derneği) ve lgim Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerindeeğitim alan down sendromlu ve otistik çocukların 12-23 yaş arasındaki kardeşleriylebu kurumların bulunduğu illerde öğrenim gören engelli kardeşe sahip olmayan aynıyaş grubundaki ergenlerden 107 kişi oluşturmaktadır. 31 kişinin otistik kardeşi, 36kişinin down sendromlu kardeşi ve 40 kişinin engelli olmayan kardeşi vardır.Engelli olmayan kardeşe sahip olan katılımcılar kontrol grubu olarak alınmıştır.Engelli kardeşe sahip olan ve olmayan bireylere kardeş ilişkilerininniteliğine dair bilgi almak için Furman ve Buhrmester (1985)'in geliştirmiş olduğuKardeş lişkileri Anketi (Sibling Relationship Questionnaire) ve araştırmacıtarafından geliştirilen bir Bilgi Formu uygulanmıştır. Bilgi formunda; kardeşinkendine ait cinsiyet, yaş, kardeşiyle arasındaki yaş farkı; kardeşine ait bilgilerdencinsiyet ve yaş; kardeşin ailesine ait aile tipi, ailedeki çocuk sayısı ve sosyo-ekonomik düzey gibi kardeş ilişkileri ile ilişkili olabileceği düşünülen değişkenleryer almaktadır. Bilgi formu engelli kardeşi olanlara ayrı, engelli kardeşi olmayanlaraayrı olmak üzere iki ayrı formatta düzenlenmiştir. Verilerin analizinde SPSS paketprogramı kullanılmış, MANOVA analizi uygulanmıştır.Bulgularda engelli kardeşi olan ve olmayan bireylerin kardeş ilişkilerininfarklılaştığı belirlenmiştir. Engelli olmayan kardeşe sahip bireyler, engelli kardeşesahip gruba göre Kardeş lişkileri Anketi'nin ?çatışma? ve ?rekabet? altboyutlarından daha yüksek puan almışlardır. Kardeş lişkileri Anketi'nin ?görecelikonum/güç? ve ?sıcaklık/yakınlık? boyutlarında gruplar arası farklılaşmagörülmemiştir. Buna ek olarak, ?kardeşin kendi yaşı?, ?kardeşinin cinsiyeti ve yaşı?,?kardeşle arasındaki yaş farkı?, ?aile tipi? ve ?ailedeki çocuk sayısı?,değişkenlerinin grupların Kardeş lişkileri Anketinden aldıkları puanlar üzerindeherhangi bir etkisi olmadığı görülmüştür. Ancak, kardeşin cinsiyeti ve sosyo-ekonomik düzey değişkenlerinin kardeş ilişkileri üzerinde anlamlı bir etki gösterdiğibulunmuştur. Araştırma gruplarının tümünde kızlar erkek kardeşlere göre?sıcaklık/yakınlık? ve ?göreceli konum/güç? boyutlarından daha yüksek puanlaralmışlardır. Sosyo-ekonomik düzey açısından ise ?göreceli konum/güç? boyutundaen düşük gelir düzeyindeki kardeşler en yüksek gelir düzeyindekilere göre dahayüksek puan almışlardır. Ayrıca orta gelir düzeyindeki kardeşler ?çatışma? altboyutundan daha yüksek puan almışlardır.Anahtar Kelimeler: Kardeş lişkileri, Otizm, Down Sendromu.