Enstantane fotoğrafları ve Osmanlı İmparatorluğu'nda fotoğrafik temsil: Servet-i Fünun örneği

Bu tez, 1896 ile 1901 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nda fotografik temsilin sınıfsal karakterini incelemekte ve birincil kaynak olarak resimli dergi Servet-i Fünun'u merkeze almaktadır. Bu dönem, derginin "altın çağı" olarak tanımlanabilir; bu süreçte fotoğraf, modernleşme, yönetim ve sınıf oluşumu gibi daha geniş toplumsal dönüşüm süreçlerine içkin güçlü bir görsel araç olarak öne çıkmıştır. Servet-i Fünun'daki fotoğraflar, tarafsız bir belge üretimi olmanın ötesinde, burjuva görsel pedagojisinin bir aracı olarak işlev görmüş; okuyucuların kendilerini, toplumu ve imparatorluğu algılama biçimlerini şekillendirmiştir. Michel Foucault, Pierre Bourdieu, Antonio Gramsci ve Jonathan Crary'nin kuramsal çerçevelerinden yararlanan tez, fotoğrafı modern devlet aklının ve kültürel üretimin görsel teknolojileri bağlamında konumlandırmaktadır. Servet-i Fünun, düzenlediği fotoğraf yarışmaları, editoryal tercihleri ve estetik normları aracılığıyla okuryazar ve kentli bir okuyucu kitlesini; düzen ve modernlik gibi burjuva değerlerini içselleştirmeye yönlendirmiştir. Bu görsel normlar, teknik yeterlilik ve maddi imkânlar gibi eşiklerle sınırlanmış; temsil alanını ayrıcalıklı sınıflarla sınırlandırmıştır. Üç bölümden oluşan çalışma; fotoğrafın geç Osmanlı dönemindeki rolünü, Servet-i Fünun'un burjuva bir görsel alan inşasındaki işlevini ve fotoğrafların sembolik güç ve kültürel ayrımcılık araçları olarak kullanımını analiz etmektedir. Sonuç olarak tez, bu dönemdeki fotoğrafçılığın Osmanlı modernliğini yalnızca yansıtmadığını; aksine onu, sınıfa özgü bir görme rejimi aracılığıyla aktif biçimde ürettiğini öne sürmektedir.