Entegre et tesisinde yeşil tedarikçi seçimi için gri ilişkisel analiz ve aksiyomatik tasarım yöntemleri uygulaması

Geçmiş yıllara göre günümüzde tüketicilerin birçoğu, çevreye duyarlılık konusunda daha bilinçli ve hassas yaklaşımlar sergilemektedir. Teknolojinin gelişmesi ve insanların gün geçtikçe bilinçlenmesi durumu; işletmeleri, varlıklarını sürdürebilmeleri için tüketicilerin "yeşil" tercihleri doğrultusunda ürün üretme durumuna getirmiştir. Bu bağlamda en uygun tedarikçinin seçimi önem kazanmıştır. Yeşil tedarik zinciri kavramı ürünlerin yaşam döngüleri boyunca hammadde tedariğinden üretimine, lojistiğinden pazarlanmasına, geri dönüşümünden tekrar üretim döngüsüne katılmasına kadar olan tüm faaliyetleri kapsamaktadır. Geçmişte yapılan çalışmalara bakıldığında işletmeleri yeşil tedarik yönetimine iten birçok farklı sebep olduğu görülmektedir. Her geçen gün artan çevre kirliliği, nüfusun artması yanı sıra doğal kaynakların hızla tükenmesi, tüketicinin talebi, toplumun baskısı, israfın ortaya çıkardığı maliyetler, hükümetlerin çevre politikaları ve benzeri sebepler yeşil tedarik zinciri yönetimini nerdeyse zorunlu hale getirmiştir. Yeşil tedarik zinciri yönetimi, hem işletmelere hem de çevreye olumlu etkileri olduğu için her sektör tarafından uygulanabilmektedir. Bu sektörlerden biri de gıda sektörüdür. Nüfusun artması ile artan temel tüketim ihtiyaçlarının başında gıda gelmektedir. İnsan sağlığını doğrudan etkileyen gıda güvenliği ve hijyeni bu açıdan oldukça önemlidir. Gıda sektöründeki talebi karşılayabilmek, sürdürülebilirlik ve israfı önlemek için firmalar yeşil tedarik zinciri yönetimine ihtiyaç duymaktadır. Bu durum aynı zamanda ülke ekonomilerine de katkı sağlamaktadır. Bu çalışma Sakarya'da kırmızı et sektöründeki bir entegre et tesisi için yeşil tedarikçi seçimi problemini ele almaktadır. Bu çok kriterli karar verme (ÇKKV) probleminde tedarikçi seçimi için, Gri İlişkisel Analiz (GİA) ve Aksiyomatik Tasarım (AT) olmak üzere iki farklı yöntem ayrı ayrı uygulanmıştır. Problemde hem tüketicinin ihtiyaç ve talepleri hem de üreticinin beklentileri değerlendirilerek, literatür araştırmaları neticesinde uzman görüşlerini de dikkate alarak sektör için en uygun kriterler oluşturulmuştur. Ele alınan uygulama için mevcut beş kriter ve yedi tedarikçi bulunmaktadır. Ancak bu kriterlerin her birinin önem derecesi farklı olduğundan; kriterlerin ağırlıklarının hesaplanmasında Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (BAHP) yöntemine başvurulmuştur. Çalışmanın sonucunda hangi kriterin daha önemli olduğu belirlenip, her iki yöntem değerlendirildikten sonra firma için en iyi yeşil tedarikçi sıralaması oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda tedarikçi firmaların yeşil politikaları konusunda oldukça hassas davrandıkları ancak geliştirmesi gereken alanlar olduğu görülmüştür.