ENTROPİ tabanlı ARAS ve MOORA yöntemleri ile Borsa İstanbul'da finansal performans analizi

Çok sayıda kriter ve alternatifin olduğu durumlarda şirketlerin en iyiden daha az iyiye doğru sıralanması bir karar verme problemidir. Literatürde bu tür problemlerin çözümünde çok kriterli karar verme yöntemleri önerilir. Benzer problem şirketlerin performans değerlendirmesi için de söz konusudur. Bu amaçla Borsa İstanbul piyasalarında sektör analizi için ENTROPİ tabanlı ARAS ve MOORA yöntemleri kullanılmıştır. ENTROPİ yöntemi kriter ağırlıklarının belirlenmesinde kullanılırken ARAS ve MOORA yöntemleri şirketlerin performans değerlendirilmesinde kullanılmıştır. ARAS yönteminin avantajı diğer yöntemlere göre; seçim için kullanılacak alternatiflerin fayda fonksiyonu değerleri, optimum değer ile karşılaştırılmaktadır. Karar seçeneğinin performansını değerlendirirken, her karar seçeneğinin ideal karar seçeneğine göre oransal benzerliğini de göz önüne alır. MOORA yönteminin avantajı ise diğer yöntemlere göre uygulaması daha kolay bir yöntemdir. İşlem basamağı az olmasından kaynaklı çeşitli ve karmaşık problemlerin çözüm süreci için ideal bir yöntemdir. Ulaşılan sonuçlar her bir karar seçeneği için ölçülebilir değerler verir buda karar seçeneğinin karşılaştırılmasını kolaylaştırır. Tüm kriterlerin dikkate alarak karar seçeneği ve kriterler arasındaki tüm etkileşimi aynı anda bütün olarak göz önüne alır. Subjektif olmayan tarafsız değerler kullanır. Araştırmada kağıt sektöründeki BIST'te işlem gören firmalardan 15 firmanın 13 firmasına yer verilmiştir, kimya sektöründeki 37 firmanın 28 firmasına ve taş toprak sektöründeki 22 firmanın 18 firmasına 2018-2021 dönemlerini kapsayan 16 finansal oran yardımıyla finansal performansları analiz edilmiştir. Bunun sebebi çalışmada 2018-2021 yıllarındaki firmaların verilerine ihtiyaç duyulmasıdır. Bazı firmalar BIST'te 2018 yılından sonra girmiştir. Buda firmaların bazı verilerine ulaşmamızı engellemektedir. Çalışmamızın sonucunu olumsuz etkileyeceğinden dolayı çalışmanın bütün yıllarından bu firmalar çıkarılmıştır. Çalışmaya ait veriler Kamuoyu Aydınlatma Platformu'nun resmî sitesinde yayınlanan yıllık gelir tablosu ve bilançosundan elde edilmiştir. 2018 ve 2021 yılları arasına yer verilmesinin sebebi bazı finansal oranların doğruluğunun tespiti için 4 ya da 5 yılın finansal verilerini karşılaştırmak gerekmektedir. 2017 yılını ele aldığımız zaman BIST'te işlem gören firmaların ciddi oranda azalmasından kaynaklı olarak sadece son 4 yıla yer verilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; finansal performansı en yüksek olan şirket ARAS yöntemine göre kağıt sektörü 2021 yılı için DOBUR, MOORA yöntemine IHGZT firması olmuştur. Yine ARAS yöntemine göre en iyi performansı kimya sektörde 2021 yılında SODSN, MOORA yönteminde de SODSN firması olmuştur. Toprak sektöründe 2021 yılında performansı en yüksek olan şirket ARAS yöntemine göre BSOKE, MOORA yönteminde en iyi performansı BUCIM firması olmuştur. Diğer yılların sonuçları 2021 yılıyla benzerlik göstermektedir. Diğer yılların bulgularına sonuç kısmında yer verilmiştir. Uygulamanın son aşamasında ARAS ve MOORA yöntemleri arasındaki skor ilişkisine bakılmış aralarında pozitif yönlü güçlü bir ilişki bulunmuştur. İki yöntem arasındaki spearman korelasyon değeri 0,85 ile 0,98 arasında çıkmıştır.