Hukuk ve adalet arasında çevre: Türkiye'de çevre hareketlerinin hukuk bilinci, 1990-2024

Bu tez, Türkiye'deki çevre hareketlerinin hukuk bilincinin kaynaklarını üç yerel tabanlı kırsal harekete (Akbelen, Avdan, Deştin) odaklanarak araştırmaktadır. Hem devlet hukukuna hem de devlet dışı hukuka atıfta bulunan hukuk bilinci, kısaca kişinin hukuk, haklar ve adalet hakkındaki görüşü ve anlayışı olarak tanımlanmaktadır. Kırsal alanlardaki çevre hareketlerinin hukuk bilincinin, çevre korumaya yönelik idari hukuktan ziyade, yerel topluluklar için "tarihsel/teritoryal haklar" ve "üretim ilişkilerinden", çevre örgütleri/savunucuları için ise "müşterekler" anlayışından kaynaklandığını öne sürüyorum. Yerel topluluklar için mücadelenin motivasyon kaynağı, çevresel saldırı altındaki alanlarda nesiller boyunca yaşamış ve tarımla geçimlerini sağlamış olmaları nedeniyle sahip olduklarına inandıkları haklardır. Hem yerel topluluklar hem de çevreciler bu alanları "müşterek" olarak görmektedir. Bu nedenle de mücadelelerinde haklı olduklarını savunmaktadırlar. Bu argüman, saha ziyaretleri, görüşmeler ve (sosyal) medya taramasına dayanarak mekânın, hukuk ve yasallığın ve kurumlar ve kurumsallaşmanın rolleri üzerinden tartışılmaktadır. Mekânla kurulan bağlar mücadele motivasyonlarında tetikleyici bir rol oynamakta; hukuk ve yasallık alanında çevre hareketleri karşı-hegemonik bir mücadele yürütmekte; hukuk ve kurumlarla (çevreciler, devlet, uzmanlar ve medya) kurdukları ilişki ise (tersi de geçerli olmak üzere) kurumsallaşmalarını kolaylaştırmakta ve hukuk bilincinin dönüşümü ve paylaşımı için mecralar yaratmaktadır.