Erciyes stratovolkanında yer alan dasitik domların, dom akıntılarının ve domlarla ilgili piroklastik çökellerin petrolojik incelenmesi

Orta Anadolu'nun en önemli volkanlarından biri olan Erciyes (3917 m) tipik bir stratovolkandır. Bazaltik bileşimli ürünlerden riyolitik bileşimlere kadar çeşitlilik gösteren Erciyes volkanının en önemli faaliyetlerini dasitik-riyodasitik dom yerleşimleri ve bunlarla ilişkili olan genç patlama ürünleri oluşturmaktadır. Bu çalışma kapsamında Erciyes ana konisinin etrafında 41 adet dom belirlenmiş ve örneklenmiştir. Domlar ve domlarla ilişkili piroklastik birimlerin mineralojik- petrografik ve jeokimyasal özellikleri incelenmiş, mineral kimyası çalışmaları gerçekleştirilerek volkanizmanın oluşumunda etkili olan süreçler anlaşılmaya çalışılmıştır. Ayrıca domlardan U/Th yöntemi ile zirkon minerali kristallenme yaşları ve (U-Th)/He yöntemi ile patlama yaşları elde edilerek zaman-mekan içerisinde domların yerleşimi ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen yaş verilerine göre domlar 2 tip yaş aralığına ayrılmıştır. 1. Tip 368-239 bin yıl yaş aralığında olan Pleistosen yaşlı domlar olup bunlar, Gökdağ Tepe (368 ± 27 ka), Üç Tepeler (342 ± 26 ka), Şeyharslanın Tepe (331 ± 17 ka), Ali Dağ (275 ± 17 ka), ve Lifos Tepe (239 ± 12 ka) domlarıdır. 2.Tip ise Holosen yaşlı domlar olup bunlar Yılanlı Dağ (11,8±1,1 ka), Perikartın Tepe (11,4 ± 0,9 ka), Dikkartın Tepe (9,4±1,4 ka), ve Karagüllü Tepe (7.2 ± 0.7 ka) domlarıdır. Holosen yaşlı domların ortak özelliği volkanizmanın patlamalı faaliyetler ile başlayıp, dom yerleşimi ile sona ermesidir. Erciyes volkanizmasında en genç patlamanın Erciyes'in kuzeyinde bulunan Karagüllü Tepe domuna ait olup, domun 7.2 ± 0.7 bin yıl püskürme yaşı olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında elde edilen bu veri bugüne kadar daha önce yapılmış olan çalışmalar da değerlendirildiğinde Erciyes volkanizmasına ait elde edilmiş en genç yaş verisidir. Yapılan petrografi çalışmalarında kayaçların mineral parajenezleri belirlenmiş olup örnekler genel olarak plajiyoklaz, piroksen ve amfibol mineral bileşimini sunmaktadır. Karagüllü Tepe domunun biyotit mineralini içermesi ile diğer domlardan farklı olduğu belirlenmiştir. Minerallerin gösterdikleri mineralojik ve dokusal özellikler nedeniyle incelenen volkanik kayaçların oluşumunda magma karışımı süreçlerinin etkili olduğu görülmektedir. Ana element jeokimyasal analiz sonuçlarına göre Erciyes stratovolkanına ait dasitten riyolite kadar değişen ürünlerin kalkalkali karakterde olduğu tespit edilmiştir. Ana oksit elementlerine karşılık SiO2 ile olan değişim diyagramlarında volkanik kayaçların oluştuğu magmada fraksiyonel kristalleşme süreçlerinin etkili olduğu görülmektedir. Eser element jeokimyasal analiz sonuçlarına göre ise fraksiyonel kristalleşme ile birlikte magmanın kabuksal kirlenme süreçlerinin de etkisi altında kaldığı tespit edilmiştir.