Erfelek Barajı yağış havzasında (Sinop) farklı arazi kullanım şekilleri altındaki toprakların bazı hidro-fiziksel özelliklerinin araştırılması

Çalısmada Sinop-Karasu çayı üzerinde yapılmakta olan Erfelek Barajının yagıs havzasındaki farklı arazi kullanım sekillerinin, toprakların bazı hidro-fiziksel özelliklerine etkisi arastırıldı. Söz konusu baraj hem içme suyu ve hem de sulama amaçlı kullanılacaktır. Bu nedenle, farklı arazi kullanım sekillerinin havza topraklarının çesitli özelliklerine, özellikle erozyon egilimlerine etkilerinin bilinmesi yagıs havzasının yönetimine önemli katkı saglayacaktır. Bu amaçla, yagıs havzasında üç farklı arazi kullanım seklinden (açıklık, tarım ve orman) havzayı temsil edecek sekilde toplam 48 örnek alan alındı. Örnek alanlar her arazi kullanım seklinde iki farklı anakaya (çamurtası ve kireçtası) üzerinde seçildi. Her örnek alanda bir adet toprak profili açılarak 0-20 cm ve 20-50 cm derinlik kademelerinden toprak örnekleri alındı. Laboratuarda toprak örnekleri üzerinde çesitli fiziksel (tekstür, dipersiyon oranı, kolloid-nem ekivelanı oranı, erozyon oranı, tarla kapasitesi, solma noktası, faydalı su kapasitesi, geçirgenlik, su tutma kapasitesi, hacim agırlıgı, tane yogunlugu, gözenek hacmi) ve kimyasal (organik madde ve pH) özellikler belirlendi. Arazi kullanım sekli ve anakaya türüne göre çesitli toprak özellikleri arasında önemli farklılıklar bulundu. Erozyon egilim indeksleri (dispersiyon oranı, erozyon oranı, kolloid-nem ekivalanı oranı) arastırma havzası topraklarında sınır degerlerin üzerinde gerçeklesti. Bu sonuç baraj havzasında toprakların erozyona duyarlı oldugunu göstermektedir. Tüm arazi kullanım sekillerinde dispersiyon oranları 15'ten büyüktür. Bununla birlikte dispersiyon oranı en düsük açık alanda, en yüksek ormanlık alanda belirlendi. Genel olarak üst topraklar (0-20 cm) tarım ve açık alanda çogu özellik bakımından benzerlik gösterirken, orman toprakları bazı özellikler (kil, faydalı su, pH, dispersiyon oranı, erozyon oranı, kolloid-nem ekivalanı oranı) bakımından diger arazi kullanımlarından önemli farklılıklar gösterdi. Alt toprakta (20-50 cm) ise sadece kum, kil, organik madde ve pH arazi kullanımları arasında farklılık gösterdi. Dispersiyon oranı anakayaya göre de farklılık gösterdi ve çamurtası anakayasında gelisen topraklarda daha yüksek gerçeklesti. Ayrıca anakayalar arasında pH, geçirgenlik, faydalı su, dispersiyon oranı ve erozyon oranı bakımından önemli farklılıklar belirlendi. Arazi kullanım sekli ve anakayanın havza topraklarının çesitli özelliklerine önemli etkileri bulundugundan yapılacak çalısmalarda bu özelliklerin dikkate alınması faydalı olacaktır. Anahtar Sözcükler: erozyon egilim indeksleri, arazi kullanım sekli, geçirgenlik, toprak özellikleri