The impact of environmental risk factors on psychosis proneness and neural correlates of working memory and resting-state in adolescents and young adults

Sanrılar ve halüsinasyonlar gibi psikoz belirtileri, genel, klinik olmayan popülasyonda bazen hafif bir formda gözlemlenebilir ve genellikle psikoz eğilimi (PP) olarak adlandırılır, bu durum potansiyel olarak psikoz sürekliliğinin bir parçası olarak değerlendirilir. Genç bireylerde, özellikle kritik gelişimsel dönemlerde psikoz eğilimine katkıda bulunan nöral, çevresel ve bilişsel faktörlerin anlaşılması ise belirsizliğini korumaktadır. Bu tez psikoz eğiliminin çevresel risk korelasyonlarını, nedensel faktörlerini ve nöral korelasyonlarını, hem görev sırasında hem de dinlenme durumunda fMRI verilerini kullanarak araştırmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, üç farklı çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk çalışmada, etnik azınlık veya göç geçmişi, obstetrik komplikasyonlar, baba yaşı, kentsel yaşam, travma ve esrar kullanımı gibi çevresel risk faktörleri ile psikoz eğilimi ve şizotipiklik arasındaki ilişki çok düzeyli karma etkili doğrusal regresyon yöntemiyle incelenmiştir. Ayrıca, benlik ve diğerleri hakkındaki şemalar, psikoz eğilimi ve şizotipiklik öngörüsü için kullanılmış ve çalışma belleği performansı sırasında gözlemlenen nöral korelatlar araştırılmıştır. İkinci çalışmada değişkenler arasındaki nedensellik ve etki yönünü keşfetmek için veri odaklı bir yaklaşım olan, yeni bir makine öğrenimi algoritması olan nedensel keşif analizi (CDA) kullanılmıştır. Bu analiz, negatif benlik şemasının psikoza yatkınlık üzerinde tüm değerlendirmeler arasında en büyük nedensel etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, zayıf seviyede deneyimlenen sosyal uyum ve güvenin de psikoz eğilimi üzerinde nedensel bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Analizimiz, bu ilişkileri etkileyebilecek başka ölçülmemiş faktörlerin varlığını dışlayamasa da, etki büyüklükleri (ES) anlamlıydı: negatif benlik şeması & PP (ES= 0.54) ve sosyal uyum ve güven & PP (ES= -0.18). Ek olarak, PP'nin, çalışma belleği sırasında dorsolateral prefrontal korteksteki (DLPFC) aktivasyon artışına doğrudan neden olduğu tespit edilmiştir (ES= 0.12). CDA aynı bireylerde ölçülen 37 değişken için eş zamanlı yönlü nedensellik ilişkilerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Son olarak, üçüncü çalışmada CDA, dinlenme durumundaki fMRI (rsfMRI) ortalama fonksiyonel bağlantı (FC) indekslerini içeren bir veri setine, iki farklı ön bilgi yapılandırmasıyla uygulanmıştır. Negatif benlik şeması ve sosyal uyum & güven, tekrar psikoz eğiliminin doğrudan nedensel faktörü olarak ortaya çıkmıştır. Ancak, psikoz eğiliminin dinlenme sırasındaki ortalama FC indekslerini etkilediği gözlemlenmemiştir. Bunun yerine, dorsal dikkat ağı içindeki bölgrsel FC indekslerini doğrudan etkilediği belirlenmiştir. Bu bulgular, PP'li genel popülasyonda negatif benlik şeması ve sosyal uyum ve güvenin önemini vurgulamakta ve bu faktörlere yönelik önleyici müdahalelerin potansiyelini ortaya koymaktadır. Ayrıca, sonuçlar çalışma belleği sırasında DLPFC'nin ve dinlenme sırasında dorsal dikkat ağının, psikoz eğilimini anlamada ve ele almada potansiyel hedefler olarak rolünü vurgulamaktadır. Bu tez, genel popülasyonda PP'nin altında yatan nedensel mekanizmaları modelleyen ilk veri odaklı analiz olup, psikoz sürekliliği hipotezini de desteklemektedir.