Ergenlerde akran zorbalığının öz şefkat ve prososyal davranış açısından yordanması

Bu araştırmanın amacı, ergen bireylerde akran zorbalığı davranışlarının öz şefkat ve prososyal davranış düzeyleriyle olan ilişkisini incelemek ve bu psikososyal değişkenlerin zorbalık ve mağduriyet üzerindeki yordayıcı etkisini belirlemektir. Çalışma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Denizli ili Merkezefendi ilçesindeki resmi ve özel liselerde öğrenim gören 455 ergen birey ile yürütülmüştür. Araştırmada, Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu, Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu ve Ergen Prososyallik Ölçeği kullanılmış; veriler SPSS 25 programı ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, öz şefkat ile akran zorbalığı ve mağduriyet arasında negatif yönde; prososyal davranış ile zorbalık arasında ise yine negatif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Bununla birlikte, öz şefkatin hem zorbalık hem de mağduriyet düzeylerini anlamlı biçimde yordadığı; prososyal davranışların ise yalnızca zorbalık üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu bulunmuştur. Demografik değişkenlere göre yapılan analizlerde ise cinsiyet, sınıf düzeyi, ebeveyn tutumu, aile gelir düzeyi ve akademik başarı algısının bazı değişkenler üzerinde anlamlı farklılıklar yarattığı tespit edilmiştir. Özellikle demokratik ebeveyn tutumunun, düşük zorbalık ve mağduriyet düzeyleriyle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları, ergenlik döneminde yaşanan zorbalık ve mağduriyet yaşantılarının yalnızca bireysel psikolojik özelliklerle değil, aynı zamanda bağlamsal ve sosyal faktörlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu çalışma, literatürde sınırlı sayıda yer alan öz şefkat ve prososyal davranışın birlikte ele alındığı modellerden biri olması açısından önem arz etmekte; ergenlere yönelik önleyici ruh sağlığı çalışmalarına katkı sağlayabilecek nitelikte özgün bulgular sunmaktadır.