Erken Cumhuriyet döneminde yeni vatandaşlık inşasının aracı olarak hutbeler

Hutbe konusu, dili itibariyle Osmanlı Dönemi'nde de eleştirilen bir konudur. Cumhuriyetin din dili reformları üzerindeki reformları elbette geçmişte sık eleştirilere maruz kalan hutbelerde de bir düzenlemeye gidilmesine yol açmıştı. Şekil, içerik ve dil açısından meclis kararıyla bir hutbe kitabı yazılmasına karar verilmiş ardından daha fazla hutbeye sahip olan, daha geniş konulara değinen ikinci hutbe kitabı Diyanet İşleri Reisliği tarafından 1936'da neşredilmiştir. Yeni Hutbelerim adını taşıyan bu iki ciltlik hutbe kitabı savaştan çıkan toplumu muasır medeniyetler seviyesine taşımaya çalışan içeriklere sahiptir. Hutbeler her anlamda ilerleme ülküsü ile askeri, ilmi, siyasi, sosyal, sıhhi ve ahlaki konularda tabiri caizse okuma-yazma bilmeyen halka bir ders kitabı olmuştur. Hutbeler cumhuriyetin meşruiyetini, ilkelerini, toplumun ilerlemesini ve muasır medeniyetler seviyesini esas almıştır. İlerlemenin topluma aşılanması için İslamiyet'in Türk kimliği ile olan benzerliklerine yer verilmiş ayrıca medeniyet seviyesine ulaşmak için dinden fayda sağlanarak günah ve sevap konuları işlenmiştir. Bunun her konuya yapılmadığını ve yapılan konuların hadislerle, ayetlerle veya ananelerle desteklendiğini söylenebilir. Toplumun eğitim alan kesimine okullarda, eğitim alamayan kesimine de camilerde bir vatandaşlık eğitimi verilmiştir; ayrıca hutbeler milli ve dini vazifelerini hayata geçirmişlerdir.