Erken ergenlik tanısı alan hastalarımızın özellikleri ve tedavi sonuçlarının değerlendirilmesi

Giriş-Amaç: Erken ergenlik çocuk endokrinoloji polikliniklerinde sık görülen bir sorundur. Son yıllarda yapılan çalışmalarda dünyada ve ülkemizde erken ergenlik şikâyeti ile çocuk endokrinoloji polikliniklerine başvuran olgu sayısı artmıştır. Bu çalışmada; erken ergenlik belirtileri ile başvuran ve santral erken ergenlik (SEE) tanısı alan olguların gonadotropin salgılatıcı hormon analog (GnRHa) tedavisi süresince antropometrik ve klinik bulguları ile tedavinin boy kazanımı ve vücut kitle indeksi (VKİ) üzerine etkileri yanında luteinize hormon salgılatıcı hormon (LHRH) uyarı testinin tanıdaki yerinin değerlendirilerek ilk bölgesel verilerin elde edilmesi amaçlanmıştır. Materyal-Metot: Bu çalışma Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalı Polikliniği'ne 2009-2019 tarihleri arasında erken ergenlik yakınmasıyla başvuran olguların dosyaları incelerek yapıldı. Bu çalışmaya erken ergenlik belirtileri ile başvuran sekiz yaş altındaki kız ve dokuz yaş altındaki erkek olgular veya yaşına göre ergenlik evresi ileri olan, bazal serum luteinize hormon (LH) ile, kız olgularda bazal serum östradiol, erkek olgularda bazal serum testosteron düzeyleri yüksek olan veya LHRH uyarı testi sonucu "santral erken ergenlik" ile uyumlu olan Çocuk Endokrinoloji Polikliniğimizde en az altı ay süreyle takip ve tedavi edilen olguların verileri dâhil edildi. İnkomplet erken ergenliği olan olgular (prematür telarş, prematür menarş, prematür adrenarş/pubarş) veya erkence ergenlik tanısı olanlar veya kronik bir hastalığı olanlar çalışmaya alınmadı. Sekiz yaşından küçük kızlarda telarş ≥evre 2 olması ve dokuz yaşından küçük erkeklerde testis hacmi ≥4 ml olması; bazal LH ≥0.2 mIU/mL ve/veya uyarılmış LH ≥5 mIU/mL yanında kemik yaşı (KY)/takvim yaşı (TY)>1.2 olması SEE kriteri olarak kabul edildi. SEE tanılı olgularımızda antropometrik, klinik ve laboratuvar bulgular değerlendirildi. Bulgular: Erken ergenlik belirtileri ile başvuran 522 olgumuzun %85'i (n=443) kız ve %15'i (n=79) erkekti. Bu olgularımızın %37.9'u (n=198) erken ergenlikti. Erken ergenliği olan olgularımızın %97'si (n=191) SEE ve %3'ü (n=7) periferik erken ergenlikti. SEE'li 191 olgudan %90'ı (n=172) kız ve %10'u (n=19) erkekti. SEE olanların %90'ı (n=171) idiyopatik, %10'u (n=20) organik nedenlere bağlıydı. Olgularımızda belirgin bir endokrin bozucuya maruziyet saptanmadı. SEE tanılı tüm kız olgularımızın %82.5'inde bazal LH düzeyi ≥ 0.2 mIU/mL ve bazal LH düzeyi ortalaması 1.66±1.70 mIU/mL idi. SEE tanılı tüm kız olgularımızın LHRH ile uyarılmış pik LH düzeyi ortalaması 12.97±10.09 mIU/mL idi, ve olgularımızın %61'inde uyarılmış LH düzeyi ≥5 mIU/mL idi. En az iki yıl GnRHa tedavisi alan kız olgularımızın başlangıca göre birinci yıl, ikinci yıl ve son kontrol VKİ-persentil ve VKİ-SDS'nda artış olmasına rağmen farklılık anlamlı değildi. Bu olgularımızda son kontrol KY/TY ve Δ(KY-TY) tedavi öncesiyle kıyaslandığında anlamlı olarak düşüktü (p <0.05). Tedavinin ikinci yılındaki büyüme hızı ve büyüme hızı-SDS birinci yıl ile kıyaslandığında anlamlı olarak düşüktü (p <005). Son kontrol öngörülen boy ve öngörülen boy-SDS başlangıca göre anlamlı olarak yüksekti (p <0.001). Başlangıçtaki VKİ'ne göre normal olan kız olgularımızın başlangıca göre son kontrol VKİ-SDS'u farkı anlamlı değildi (p >0.05), fakat başlangıçtaki kilolu/obez olan kız olgularımızın başlangıca göre son kontrol VKİ-SDS'nda anlamlı artış vardı (p <0.05). Ayırca sadece leuprolid asetat alan VKİ normal ve fazla kilolu/obez olgularımızda son kontrol VKİ-SDS'unda başlangıç ile kıyaslandığında farklılık anlamlı değildi. Sonuç: Çalışmamız SEE tanılı kız olgularımızda GnRHa tedavisinin uzun dönemde antropometriye etkilerini gösteren bir çalışmadır. Bu çalışmada LHRH uyarı testinin tanıdaki yeri ve önemi gösterildi. Literatürle uyumlu olarak olgularımızın çoğu idiyopatik SEE idi ve çalışmamızda kız cinsiyet baskındı. Çalışmamızda değerlendirilen antropometrik ve klinik bulguların sonuçları dikkate alındığında SEE tanılı olgularımızın tedavisinde GnRHa'nın etkin ve yan etkisinin çok düşük olduğu görüldü. Tedavi başlangıcında VKİ normal olan kız olgularımızın tedavi sürecindeki VKİ-SDS'ndaki anlamlı artışı, SEE tanılı kız olguların GnRHa tedavisine başlarken sağlıklı yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıklarına özen gösterilmesinin gerekliliğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Boy kazanımı, erken ergenlik, gonadotropin salgılatıcı hormon analogları, vücut kitle indeksi.