Erzurum ekolojik şartlarında kışlık ve yazlık ekim zamanlarının aspir (Carthamus tinctorius L.) bitkisinin verim ve verim unsurları üzerine etkileri

Bu çalışma, Erzurum ekolojik şartlarında kışlık ve yazlık ekim zamanlarının aspir (Carthamus tinctorius L.) bitkisinin verimi ve verim unsurları üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada, 6 ekim zamanı, üç sonbahar (Yeşertme "16 ekim", çıkış safhası "1 Kasım", dondurma "13 Kasım") ve üçü de yazlık (erken Ekim 13 Nisan, normal Ekim 24 Nisan ve geç ekim ise 24 Mayıs), 3 aspir çeşidi (Balcı, Dinçer ve Remzibey-05) denenmiştir. Son bahardaki ekimlerden yeşertme ve çıkış safhası ekimleri ilkbaharda çıkış yapmadıklarından dolayı, dört ekim zamanı üzerinden varyans analizleri yapılmıştır. Deneme "Tesadüf Blokları" deneme deseninde "Bölünmüş Parseller" düzenlemesine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Çalışmada, çeşitlerin ekim zamanlarına göre fenolojik, morfolojik özellikleri, verim unsurları ve verimleri incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, ekim zamanlarının çıkış ve yetişme süresi, bitki boyu, tabla sayısı ve çapı, bin tane ağırlığı, ham protein oranı, dekara tane, ham yağ ve ham protein verimleri üzerine etkisi önemli, ilk dal yüksekliği, dal sayısı ve ham yağ oranı üzerine etkisi önemsiz olmuştur. Dondurma ekimde tabla sayısı (18.1 adet), tane (222,2 kg/da) ve yağ verimi (48,5 kg/da), erken ekimde bitki boyu (77,8 cm), ilk dal yüksekliği (35,9 cm), tabla çapı (2,1 cm), protein oranı (%21,3) ve protein verimi (41,82 kg/da) olarak bulunmuştur. Normal ekim zamanında ham yağ oranı (%27,2) geç ekimde bin tane ağırlığı (48,3 g) diğer ekim zamanlarına göre daha fazla olmuştur. Çeşitler arasında, ilk dal yüksekliği, dal sayısı, tabla sayısı, ham yağ ve protein oranları hariç diğer özellikler arasında farklılık belirlenmiştir. Balcı çeşidinde ilk dal yüksekliği (34,9 cm) ve dal sayısı (6,8 adet), Remzibey çeşidinde tabla çapı (13,9 cm) ve yağ oranı (%25,8) ve Dinçer çeşidinde ise bitki boyu (75,8 cm), tabla çapı (1,9 cm), bin tane ağırlığı (46,4 g), protein oranı (%18,2), tane (163,66 kg/da), ham yağ (38,0 kg/da) ve ham protein verimi (30,85 kg/da) daha fazla olmuştur. Sonuç olarak, Erzurum şartlarında bir yıllık çalışma neticesinde, kışlık ekim zamanlarında dondurma ekim, yazlık ekimlerde ise erken ilkbahar ekimi önerilmektedir. Ayrıca, dekara tane, ham yağ ve protein verimi dikkate alındığında, ekim zamanları ve çeşitlere göre, Erzurum şartlarında Dinçer çeşidinin sonbaharda dondurma ekimi yapılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Aspir (Carthamus tinctorius L), kışlık, yazlık, ekim zamanı, verim ve verim unsurları