Erzurum Palandöken Dağında bulunan farklı yaşlardaki sarıçam (Pinus sylvestris L.) plantasyonlarında toprak kalite indeks değerinin zamana bağlı değişiminin incelenmesi

Bu çalışmada, Erzurum İli Palandöken dağında erozyon kontrolü amacıyla farklı zamanlarda tesis edilen ağaçlandırma sahalarındaki toprak kalite endeksinin (TKİ) belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, ağaçlandırma zamanlarına dikkate alınarak belirlenen (> 40 yaş, 10-40 yaş ve <10 yaş) üç ağaçlandırma alanının her birinden 30 adet olmak üzere toplam 90 adet toprak örneği alınmıştır. Alınan toprak örneklerinde gerekli analizler yapılarak; kil içeriği (CC), silt içeriği (SC), kum içeriği (SaC), ortalama ağırlık çapı (MWD), agregat stabilitesi (AS), pH, elektriksel iletkenlik (EC), toplam azot (TN), toplam karbon (TC) ve toplam kükürt (TS) belirlenmiştir. Toprakların kalite indeks değerlerinin belirlenmesinde; gösterge özelliklerin belirlenmesi, özelliklerin ağırlıklandırılması ve puanlaması aşamaları takip edilmiştir. Gösterge özelliklerin ağırlıklandırılmasında Temel Bileşenler Analizi (TBA) ve Analitik Hiyerarşi Yöntemleri (AHP), gösterge özelliklere ait alt sınıflarının puanlamasında ise uzman görüşü ile doğrusal fonksiyonlar kullanılmıştır. Kalite indeks değerlerinin belirlenmesinde ise eklemeli (TKİE) ve ağırlıklı yöntemlerden (TKİAHP – TKİTBA) yararlanılmıştır. İncelenen özellikler ile toprak kalite indeks değeri bakımından örnekleme tabakaları ve ağaçlandırma alanları arasındaki farklılıkların belirlenmesinde varyans analizi kullanılmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda incelenen özelliklerin örnekleme tabakalarında farklılık göstermediği ancak pH ve TS dışındaki özelliklerin ağaçlandırma sahalarında önemli seviyede farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Her üç yöntemle belirlenen TKİ değerlerinin örnekleme tabakalarında farklılık göstermediği ancak ağaçlandırma alanlarında ilk tesis edilenden sona doğru azalma eğiliminde olduğu ve ağaçlandırma alanları arasındaki bu farklılığın istatistiki anlamda önemli olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, ağaçlandırma çalışmalarının toprak özellikleri ve kalite indeks değerleri üzerindeki olumlu etkisi net olarak ortaya konulmuş, daha tutarlı sonuçlara ulaşılabilmesi için toprakların biyolojik özelliklerinin de değerlendirmeye katılması gerektiği görülmüştür.