Eşikte vatandaşlık: Türkiye'deki Suriyeli mültecilerin vatandaşlık deneyimi ve kimlik inşası

Tez çalışması 2011 Suriye iç savaşı ve akabinde Türkiye'ye göç eden ve Türk vatandaşlığına kabul edilen Suriyelilerin vatandaşlık deneyim-algısını, kimlik ve aidiyet inşasını anlamayı hedeflemiştir. Çalışmanın temel sorusu, Türk vatandaşlığına geçen Suriyelilerin vatandaşlığı nasıl tanımladığı ve kavramsallaştırdığına; vatandaşlığın Suriyelilerin katılımını, vatandaşlık algısını, kimlik ve aidiyetini nasıl etkilediğine ilişkisel olarak odaklanmaktadır. Çalışma konu ile ilgili literatürü eleştirel bir biçimde değerlendirmekte ve nitel yöntemden yararlanarak İstanbul, Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin illerinde Suriyeli mültecilerle gerçekleştiren derinlemesine mülakatlardan elde edilen verileri tartışmaktadır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş; bulgular (1) vatandaşlığa kabul süreci, (2) vatandaşlık deneyimi ve (3) vatandaşlık algısı-kimlik inşasını konu edinen üç temel temada ele alınmıştır. Tartışılan üç tema birbiriyle sıkı bir ilişkiye sahiptir. Öncelikle coğrafi ve kültürel yakınlığın yasal bir statüyle desteklendiğinde kimlik oluşturma sürecinde güçlü bir zemin sağladığı anlaşılmıştır. Suriyelilerin istisnai vatandaşlık yoluyla vatandaşlığa kabulü ve bu kabul politikasının belirsizliğinin vatandaşlık algı ve deneyimini etkilediği görülmüştür. Ev sahibi toplumla karşılaşmalarda, siyasal ve kamusal söylemlerde sosyal ve sembolik sınır algısının keskinleşmesinin vatandaşlığın hem anlamını hem de aidiyet inşasını olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Vatandaşlığın istisnai boyutu, siyasi söylemlerden hareketle vatandaşlığın iptal edileceğine dair algı ve ev sahibi toplum tarafından reddedilme deneyim ve algısı vatandaşlığın daimî statüsüne gölge düşürerek eşikte olma hali yaratmıştır. Eşikte vatandaşlık, mülteci vatandaşlığının temel anlamlarından biri olan vatandaşlığın güvenlik ve istikrar boyutunu olumsuz etkilemektedir. Bu tez, mültecilerin vatandaşlığı güvenlik ve hareketliliğe erişmek için araçsallaştırdığı yönündeki literatürü Türkiye'deki Suriyeliler örneği üzerinden destekleyerek "eşikte vatandaşlık" kavramını ileri sürmekte ve ilgili literatüre katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.