Evlilik doyumu ve toplumsal cinsiyet rollerine dair tutumlar arasındaki ilişkinin cinsel öz yeterlik ve ilişkisel öz yeterlik aracılığı ile yapısal bir model çerçevesinde sınanması

Amaç: Bu araştırmanın amacı, evli bireylerin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve evlilik doyumu arasındaki ilişki bağlamında ilişkide öz yeterlik ve cinsel öz yeterlik düzeylerinin aracılık rolünü Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) aracılığıyla incelemektir. Bu hedef doğrultusunda oluşturulan ve araştırma kapsamında test edilen model kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı sınanmıştır. Yöntem: İlişkisel araştırma yönteminin kullanıldığı bu araştırmada evli bireylerin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ve evlilik doyum düzeyleri arasındaki ilişkide, ilişkide öz yeterlik ve cinsel öz yeterliğin aracılık rolü incelenmiştir. Bu araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden nedensel karşılaştırma yöntemine başvurulmuş ve modelin test edilmesinde YEM kullanılmıştır. Araştırmanın değişkenleri evli bireylerin evlilik doyumu, toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları, ilişkideki öz yeterlikleri ve cinsel öz yeterlik düzeyleridir. Bu araştırmanın çalışma grubunu evlilik ilişkisi devam eden 276 erkek ve 374'ü kadın olmak üzere toplam 650 birey oluşturmaktadır. Mevcut araştırmada seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden uygun örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutum Ölçeği, İlişki Özyeterlik Ölçeği, Cinsel Özyeterlik Ölçeği ve Evlilik Yaşam Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma kapsamında ele alınan değişkenlerin ölçülmesinde kullanılan tüm ölçme araçlarının yapı geçerlilikleri test edilmiştir. Bulgular: YEM analizleri sonucunda doğrudan etkiler değerlendirildiğinde; erkek cinsiyet rolü ile ilişkide özyeterlik arasındaki yolun anlamlı ve pozitif yönde olduğu, ilişkide özyeterlik ile cinsel özyeterlik arasındaki yolun da anlamlı ve pozitif yönde olduğu, son olarak cinsel özyeterliğin evli bireylerin evlilik doyumlarını doğrudan pozitif yönde yordadığı tespit edilmiştir. Diğer doğrudan etkiler ise anlamlı bulunmamıştır. Elde edilen model evli bireylerin evlilik doyumlarının %12'sini açıklamıştır. Sonuç olarak, yukarıda gösterilen değerler çerçevesinde, evli bireylerin ilişkide öz yeterlikleri ve cinsel öz yeterliklerinin erkek cinsiyet rolü ile evlilik doyumları arasındaki ilişkide aracı role sahip olduğu söylenebilir. Evli bireylerin ilişkide öz yeterlik ve cinsel öz yeterliklerinin erkek cinsiyet rolü ile evlilik doyumları arasında dolaylı aracılık etkilerinin anlamlı olduğu belirlenmiştir b= 0.075, 95% GA [0.012, 0.317]. Benzer şekilde, ilişkide öz yeterlik ile evlilik doyumu arasında cinsel özyeterliğin aracı olduğu dolaylı etkiler de anlamlıdır b= 0.091, 95% GA [0.049, 0.149]. Diğer taraftan, modelde yer alan diğer dolaylı etkiler anlamlı değildir. Bu sonuca dayalı olarak, evli bireylerin erkek cinsiyet rollerinin ilişkide öz yeterlik ve cinsel öz yeterlikleri aracılığıyla evlilik doyumlarını etkilediği ifade edilebilir. Erkekler ve kadınlar için ayrı ayrı test edilen her iki modelde de toplumsal cinsiyet rollerinden sadece erkek cinsiyet rolü ile evlilik doyumu arasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur. Sonuç olarak, genel modelde olduğu gibi sonuçlar her iki model için de benzer çıkmıştır. Ayrıca, açıklanan varyansın erkeklerde kadınlara göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sonuç ve Öneriler: Araştırmanın amacı doğrultusunda, evli bireylerin evlilik doyumuna ilişkin bir model önerisi sunulmuştur. Test edilen yapısal modelde; toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin geleneksel tutum (erkek cinsiyet rolü) ilişkide özyeterliği pozitif yönde ve anlamlı düzeyde, ilişkide özyeterlik cinsel özyeterliği pozitif yönde ve anlamlı düzeyde ve cinsel özyeterlik de evlilik doyumunu pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordamıştır. Mevcut çalışmanın, doyum sağlanan evlilik ilişkisinde toplumsal cinsiyet rolleri, özyeterlik ve cinselliğin oynadığı rolleri belirlemeye yönelik yürütülebilecek daha geniş ve kapsayıcı araştırmaların bir parçası olabileceği düşünülmektedir. Elde edilen bulgular çerçevesinde hem uygulayıcılara hem de araştırmacılara yönelik öneriler sunulmuştur.