Detaylandırma Olasılığı Modelı̇ unsurlarının Tekinsı̇z Vadı̇ veantropomorfı̇zm ışığında insan-robot etkı̇leşı̇mı̇ açısından incelenmesı̇

Kamusal alanda robot kullanımının hızla artmasıyla birlikte insan-robot etkileşimi çalışması, tasarım ve değerlendirme yönlerini kapsayan ve çeşitli uzmanlık alanları arasında işbirliğini teşvik eden kapsamlı bir disipline dönüşmektedir. Sosyal robotlar eğitimden sağlık hizmetlerine kadar birçok alanda kullanılmakta olup, insanların onları nasıl algıladıklarını ve onlarla duygusal ve fiziksel olarak nasıl etkileşimde bulunduklarını anlamak önemlidir. İnsanların robotlara insan benzeri özellikler atfetmeleri, hem olumlu hem de olumsuz insan-robot etkileşimlerine yol açabilir, bu da robotların tasarımında antropomorfizmin kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Örneğin, robotların insan benzeri özelliklerinin artmasıyla insanlarda rahatsızlık hissi yaratan "Uncanny Valley" fenomeni hem popüler kültürde hem de bilimsel alanda sıkça karşılaşılan bir konsepttir. Sosyal etki, bireylerin tutumlarını, davranışlarını ve görüşlerini değiştirmelerine neden olan güçlü bir kavramdır ve ikna, insanların bilgiyi nasıl işlediklerine ve tutumlarını nasıl değiştirdiklerine odaklanan sosyal psikolojinin merkezi bir konseptidir. Özellikle Elaboration Likelihood Modeli (ELM), tutum değişikliğini anlamada anahtar bir modeldir ve bu değişikliğin iki farklı yol (merkezi ve çevresel) ile nasıl etkilendiğini açıklar. Bu çalışmada, robot-insan etkileşimi bağlamında farklı sosyal aracıların - insan, insansı, android ve cyborg - iletilen mesajların ikna ediciliği ve insanların bu aracılara yönelik tutumları ve öznellikleri üzerindeki etkilerini Ayrıntılandırma Olasılığı Modeli (ELM) kapsamında araştırmaktadır. Mesajlar, mantıklı ve mantıksız olarak manipüle edimiş ve 8 farklı grupta (2x4) dört farklı sosyal ajan arasında atanmıştır. Katılımcılar, ikna fark puanını ölçmek için tasarlanmış ve çalışma öncesi ve sonrası 4 farklı soru içeren ön-test ve son-test sorularına maruz kaldılar. İlk olarak gerekli tanımlayıcı analizler gerçekleştirildi. Ardından, katılımcıların ikna seviyeleri üzerinde mesaj türünün ve sosyal ajan türünün etkilerini incelemek için ANOVA yapıldı. Analizin sonucunda, mesaj türü ve sosyal ajan türünün ikna puanlarındaki değişiklik üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı; ancak katılımcının cinsiyeti, teknolojiye aşinalığı, katılımcının mesaj verenin fiziksel çekiciliğine olan algısı, mesaj veren sosyal ajanın çocuk bakımında tercih edilip edilmeyeceği ve mesaj veren sosyal ajanın algılanan yeteneği gibi farklılıkların önemli değişkenler olabileceği bulundu. Çalışmanın sonunda, sonuçları etkileyebilecek olası faktörler vurgulandı.