Sağlık tesislerine erişimi farklılaştıran faktörlerinin incelenmesi: Tamale (Gana) örneği

Son zamanlarda gündeme gelen tartışmalardan biri, önümüzdeki yıllardaki hızlı nüfus artışı ve onun eşlik ettiği sorunların, kırsal toplumlarda değil, gelişmekte olan şehirlerde olması beklenmektedir. Hızlı nüfus artışı, eşlik eden sonuçlarla birlikte, şehirlerde yaşam kalitesini düşürebilmektedir. Bu açıdan ele alındığında, nüfus artışının ortaya çıkardığı problemlerin çözümü için pek çok sosyo-ekonomik konunun ciddiyetle ele alınması gerekmektedir. Bu konular arasında, yeterli ve nitelikli konut, sanitasyon, yeterli düzeyde ve sayıda sağlık ve eğitim tesisleri, farklı gelir kaynakları, rekreasyon için yeterli açık alan gibi konular da bulunmaktadır. Bu başlıklarda, sağlık tesislerinin yeterliliği ve erişebilirliği yaşamsal düzeyde önemlidir. İlgili literatür incelendiğinde, araştırmacıların çoğunun sağlık kuruluşlarına erişilebilirliğinin ölçülmesiyle ilgili olarak, mevcut mekansal yapının fazla önemsenmeden ele alınmış olduğu görülmektedir. Bu çalışmada Tamale (Gana) kentinde bulunan sağlık tesislerine erişimi etkileyen faktörler incelenmiştir. Kamuya açık veri tabanları ile Tamale Belediyesi ve Tamale Sağlık Bakanlığı'na bağlı birimlerden elde edilen veriler ile coğrafi bilgi sistemleri temelli bir veri tabanı oluşturulmuştur. Çalışmada özel ve kamuya ait sağlık tesisleri ayrıştırılarak incelenmiştir. Çalışmada her bir sağlık kuruluşunun hizmet alanının tespiti amacı ile (1) Voronoi diyagramları oluşturulmuş, (2) ağ analizleri yapılmış ve (3) sağlık tesislerine olan erişebilirlik düzeylerinin tespiti için Grafik Teorisi temelli endeks değerleri hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar, mevcut sağlık tesisleri dağılımının hizmet verdileri nüfusun dağılımının ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde gerçekleşmediği, ayrıca özel ve kamuya ait sağlık tesislerinin dağılımında önemli farklar olduğunu ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Erişilebilirlik, sağlık tesisleri, nüfus, Tamale