Psikolojik katılık ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkinin karmaşık ağ analizi yöntemiyle incelenmesi

Psikolojik esnekliğin hexaflex modeli psikopatoloji, tedavi ve psikolojik sağlık ile ilgili süreç temelli bir transdiagnostik modeldir. Bu modele göre psikolojik esneklik ve katılık, belirli süreçlerin etkileşimleri yoluyla kendini gösterir. Bu kavramsallaştırma, esnekliğin, kendisini oluşturan unsurlar arasındaki etkileşimden ortaya çıkan dinamik ve karmaşık bir yapı olduğunu öne sürer. Ağ modellemesi bir yapının bileşenleri arasındaki ilişkiye odaklandığı için bu tür formatif yapıları araştırmak için uygundur. Bu bağlamda, bu tezin ilk bölümünde (Çalışma 1), 12 farklı psikolojik esneklik ve katılık sürecini aynı anda değerlendiren Çok Boyutlu Psikolojik Esneklik Envanteri'nin (MPFI; Rolffs ve diğerleri, 2016) Türkçe diline uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin araştırılması amaçlanmıştır. Tezin ikinci bölümünde ise (Çalışma 2); (1) hexaflex modelinin bileşen unsurları arasındaki ve (2) transdiagnostik psikopatolojik semptomlar ve psikolojik katılık arasındaki karmaşık ilişkiler ağ modellemesi ile incelenmiştir. Çalışma 1'in örneklemi 603 kişiden (469 kadın, ortalama yaş= 39, SD = 12.3) oluşmaktadır. Katılımcılardan çevrimiçi ortamda Çok Boyutlu Psikolojik Esneklik Envanteri (MPFI), Kabul ve Eylem Formu-II (AAQ-II) ve Depresyon, Kaygı ve Stres Ölçeği'ni (DASS-21) doldurmaları istenmiştir. Bulgulara göre, MPFI'nin küresel Esneklik ve Katılık ölçeklerinin iç tutarlılık seviyeleri sırasıyla α = .96 ve α = .93 bulunmuştur. MPFI küresel Katılık ölçeği ile AAQ-II ve DASS-21 arasındaki Pearson r korelasyon katsayısı sırasıyla .73 ve .66 bulunmuştur. Sonuç olarak, bu çalışmanın bulguları MPFI'nin Türkçe versiyonunun psikolojik esnekliği ve katılığı değerlendirmede güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. Çalışma 2'nin örneklemi 777 kişiden (607 kadın, ortalama yaş= 36.5, SD = 15,6) oluşmaktadır. Katılımcılardan çevrimiçi ortamda MPFI ve DSM-5 Birinci Düzey Kesitsel Belirti Ölçeği—Erişkin (DSM-CC) formunu doldurmaları istenmiştir. Esneklik ve katılık süreçlerinden oluşturulan ağ modelinden elde edilen bulgulara göre, değerlere yönelik davranışlara geçememe, dürtüsellik veya kaçınma davranışları ("Eylemsizlik") en yüksek düğüm gücü merkeziyetine sahiptir. Ayrıca "Bilişsel Kaynaşma"nın esneklik ve katılık arasında köprü oluşturduğu belirlenmiştir. Katılık süreçleri ve psikopatolojik belirtilerden oluşan ikinci ağ modelinden elde edilen bulgulara göre, katılık süreçleri arasında "Eylemsizlik"in en yüksek Beklenen Etkiye (EI) sahip olduğunu belirlenmiştir. Ayrıca "Bilişsel Kaynaşma"nın katılık ve psikopatolojik belirtiler arasında köprü oluşturduğu belirlenmiştir. Sonuçlara göre hexaflex modelinin bileşenlerinin eşit derecede etkili olmadığı ortaya çıkmıştır dolayısı ile bu yapının birçok yönüne odaklanmak yerine, klinisyenlerin doğrudan "Bilişsel Kaynaşma" ve "Eylemsizlik"i hedeflemekten fayda sağlayabileceği tartışılmıştır.