Utancın ilişkisel bir duygu olarak incelenmesi

Bu çalışmada, utanç duygusunun ilişkisel bir duygu olarak kavramsallaştırılarak araştırılması hedeflenmiştir. Pilot bir çalışma ile Türkiye'de gençler arasında yaygın olarak belirtilen utanç tetikleyici temalar belirlenmiş ve bu temalar kullanılarak senaryoya dayalı yeni bir utanç ölçeği oluşturulmuştur. Asıl çalışmada bu ölçek kullanılarak utanç, ona eşlik eden diğer duygular ve bahsedilen durumlarda öteki kişilerin olası tepkileriyle ilişkili olarak incelenmiştir. Çalışmaya 501 üniversite öğrencisi katılmıştır. Geliştirilen yeni utanç ölçeğine ek olarak, utanç tetikleyen durumlara verilen tepkilerde bireysel farklılıklar olup olmadığını incelemek amacıyla Suçluluk-Utanç Ölçeği, Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği, Kişilerarası Problem Çözme Envanteri ve Olumlu ve Olumsuz Duygulanım Ölçeği katılımcılara verilmiştir. Sonuçlar, kaygı, gerginlik ve üzüntünün cinsellik dışındaki bütün durumlarda utanca eşlik ettiğini; bunlara ek olarak, ahlak ihlallerinde suçluluk ve pişman olmanın, başkalarının içinde utandıran durumlarda ise öfkenin utançla birlikte görüldüğünü göstermiştir. Ayrıca, ötekilerden beklenen belirli tepkilerin (aşağılama, hayal kırıklığı gibi) durumun niteliklerine bağlı olarak utanç tepkisini önemli ölçüde yordadığı görülmüştür. Cinsiyet farklılıkları ise sadece cinsellikle ilgili durumlarda ve genel utanç tepkisini yordayan bireysel değişkenlerde gözlenmiştir. Genel olarak çalışmanın bulguları, utancı çeşitli durumsal, duygulanımsal ve davranışsal eşlik edenleri olan karmaşık ve ilişkisel bir olgu olarak kavramsallaştıran kuramsal bakış açılarını desteklemiştir.