Expo alanlarında etkinlik sonrası kullanımın planlanmasına yönelik expo karar ve uygulama destek (EKUD) modeli önerisi: expo 2016 antalya örneği

EXPO olarak adlandırılan uluslararası sergiler, yaklaşık 170 yıldır dünyanın farklı ülkeleri ve şehirlerinde organize edilen büyük ölçekli uluslararası etkinliklerdir. Temel hedefi küresel gündemler çerçevesinde belirli temalara yoğunlaşmak ve bu temalar kapsamında ziyaretçilerine deneyim sunmak ve farkındalık oluşturmak olan bu etkinlikler, farklı ülkeleri ve uluslararası kuruluşları bir araya getirmekte, iletişimi ve iş birliklerini güçlendirmekte, ev sahibi şehirlere yatırım yapılmasını ve kent kültürünün tanıtılmasını sağlamaktadır. Aynı zamanda, bu etkinlikler için etkinlik alanında ve kentte gerçekleştirilen fiziksel ve sosyal altyapı çalışmaları kentin stratejik gelişim planları dahilinde planlandığında ve uygulandığında kentsel gelişime katkı sağlamaktadır. Etkinlik için inşa edilen kalıcı yapılar ve açık alanlar etkinlik mirasını oluşturmaktadır. Etkinlik mirasının etkinlik sonrasında korunması, geliştirilmesi ve kentliler tarafından aktif olarak kullanıma devam ettirilmesi EXPO organizasyonlarının kentler için en önemli hedeflerinden biridir. Bu çalışmanın araştırma problemi, bazı ülkelerin EXPO alanını etkinlik sonrasında kentin stratejik gelişim planı dahilinde kentin mekansal, sosyal ve ekonomik yaşamı ile bütünleştirirken diğer ülkelerin sadece etkinliğin gerçekleştirilmesine odaklanıp etkinlik sonrasında alanın âtıl hale gelmesine sebep olmasıdır. Bu problemden yola çıkarak, çalışmanın amacı EXPO organizasyonları ve diğer uluslararası organizasyonlar için düzenlenen alanların ve yapıların etkinlik sonrası kullanımının etkinlik öncesinde planlanması ve etkinlik sonrasında uygulamaya geçirilmesi için genel kapsamlı bir model önerisi geliştirilmesi ve bu model önerisinin EXPO 2016 Antalya alanı üzerinde değerlendirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda vaka analizi yöntemi kapsamında EXPO 2016 Antalya alanı hakkında bilgiye ve deneyime sahip olan 19 uzmanla yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş, yarı-yapılandırılmış görüşmelerde analitik hiyerarşi süreci uygulanmıştır. Bu çalışma sonucunda iki temel çıktı elde edilmiştir. Çalışmanın birinci çıktısı, etkinlik sonrası kullanımın planlama ve uygulama eksikliğinden yola çıkarak geliştirilen genel kapsamlı model önerisidir. Birinci çıktının sonuçları, EXPO organizasyonlarının etkinlik sonrası kullanımının etkinlik öncesinde planlanmasına ve uygulanmasına yönelik farklı süreçleri, değerlendirme kriterlerini ve aktörleri kapsayan "EXPO Karar ve Uygulama Destek (EKUD) Modeli" önerisinin, EKUD Modeli'nde yer alan aktörlerin rolleri ve iş birliği önerisinin ve "EKUD Modeli EXPO Sonrası Kullanım ve Miras Raporu" önerisinin geliştirilmesidir. Uluslararası organizasyonlar için genel bir altlık niteliğinde olan bu önerilerin ulusal, yerel özellikler ve ihtiyaçlar doğrultusunda test edilmesi ve geliştirilmesi mümkündür. Çalışmanın ikinci çıktısı, EKUD Modeli'nin vaka özelinde değerlendirilmesi sonucunda EXPO 2016 Antalya alanının etkinlik sonrası kullanımına dair "Antalya EXPO-Kent Parkı" önerisinin geliştirilmesidir. EXPO 2016 Antalya alanı etkinlik sonrası planlama ve yönetim eksikliği sebebiyle âtıl kalmış, gelecek kullanımı henüz belirlenememiş ve bu sebeplerle kentsel gelişim ve etkinlik mirası bakımından avantaja dönüştürülememiştir. Yarı-yapılandırılmış görüşmelerde uzmanlar EXPO 2016 Antalya alanının konumunu, çevresel özelliklerini, etkinlik teması ve yapılarını değerlendirerek bu alan için uygun fonksiyonları belirlemişlerdir. Bu değerlendirmede etkinlik sonrası kullanım planında etkinlik alanı ve park ve yeşil alan fonksiyonları öne çıkarken, konut alanı ve iş alanı fonksiyonlarının destekleyici olarak kullanılabileceği karma kullanım alanı sonucuna varılmıştır. Tüm bu değerlendirmelerden yola çıkarak, Antalya EXPO-Kent Parkı'nın her yaş grubundan yerli ve yabancılara hitap edecek mekanların yer aldığı ve etkinliklerin organize edildiği bir kentsel mekan olarak düzenlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada elde edilen sonuçların dünyada ve Türkiye'de düzenlenen ve düzenlenmesi planlanan uluslararası etkinliklere, etkinlik sonrası kullanımın planlanması ve etkinlik mirasının avantaja dönüştürülmesi bakımından yol göstermesi hedeflenmektedir. Gelecek çalışmalar için geliştirilen model önerisinin dünyada ve Türkiye'de organize edilen ve organize edilmesi planlanan uluslararası etkinlik alanları üzerinde test edilerek ulusal ve yerel özelliklere ve ihtiyaçlara göre karar değişkenlerinin ve kullanım alternatifi tercihlerinin ne şekilde değişiklik göstereceğinin değerlendirilmesi önerilmektedir.