19. yüzyıl Osmanlı uluslararası hukuk pratiğinde suçlu iadesi

Bu tez çalışması, 19. yüzyıl Osmanlı uluslararası hukuk pratiğinde suçlu iadesini (iade-i mücrimin) incelemektedir. 19. yüzyılda suçlu iadesi vakaları ülkeler arası suç ve sınırlardaki suç mobilizasyonuna karşı alınan uluslararası güvenlik politikalarının belirlediği dönemin dünya politikasındaki diplomasi ilişkilerine ışık tutmaktadır. Suçlu iadesi Osmanlı hukuki işleyişini doğrudan etkileyen kapitülasyonlar, yargı dokunulmazlığı (haric-ez memleket), ve tabiiyet konularıyla doğrudan ilintilidir. Kapitülasyon ve konsolosluk sisteminin işleyişi suçlu iadesi pratiğini engelleyen asıl sebepleri oluşturmaktadır. Ne var ki, Osmanlı sınır bölgelerindeki artan hareketlilik suçluları teslim etmek için düzenli bir haberleşme ağı ve diplomasi kanalını gerekli kılmıştır. Bahsettiğimiz bu dünya yetenekli diplomatları, hukuk alanında yetkin devlet adamlarını ve de akıllı devlet politikalarını bir araya getirmiştir. Diğer taraftan ülkeler arası hareketlilikleri ve suçları uluslararası güvenlik politikalarını belirleyen silahlı isyancıların, politik sığınmacıların, kaçak suçluların ve profesyonel sahtekarların dünyasıdır. Bu figürlere karşı açılan mücadele ülke içinde yasa yapmayı ve uluslararası arenada önleyici ve cezalandırıcı önlemleri gerektirmiştir. Bu açıdan incelediğimizde, hukuki bir pratik olarak suçlu iadesi Osmanlı Devleti için gittikçe çok yönlü politik bir sorun halini almıştır. Bu durum suçlu iadesini daha kapsamlı bir Osmanlı tarihi içerisinde incelemeyi gerektirmektedir. Bu çalışma kapitülasyonların gölgesinde işleyen, yasama ve yargılama alanlarında zayıf bir Osmanlı hukuk sistemi portresine karşı çıkmaktadır. Hukuk sistemi ve pratikte hukukun nasıl işlediğini birbirleriyle ilişkisi içerisinde yakından inceleyen bu çalışma ağırlıklı olarak hukuk tarihi okuması yapmaktadır.