Faktör analizi ve çok kriterli karar verme teknikleri ile tedarikçi analizi

İşletmelerin ileriye dönük planlarını gerçekleştirmesinde şirket başarısının yanı sıra iş birliği içerisinde olduğu tüm tedarikçilerin başarısı da önem arz etmektedir. En uygun ve doğru tedarikçiler ile çalışmak işletmeler için önemli bir karar sürecidir. Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) problemi olan tedarikçi seçimi ve değerlendirilmesi literatürde birçok yöntem ile çözümlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada ele alınan 450 tedarikçi ile beslenen perakende sektöründe öncü bir firma için tedarik zincirindeki tüm halkaların güçlü olması, firmanın başarısı açısından çok daha önem arz etmektedir. Bu sebeple çalışmada firmanın aynı mal grubundan en fazla ürün tedarik ettiği 6 tedarikçinin performansları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. İlk aşamada firmanın kendi dinamiklerine uygun değerlendirme kriterlerini belirlemek için firmanın yer aldığı perakende sektörü de göz önünde bulundurularak, literatürde kullanılan kriterler üzerinden istatistiki hipotezler kurulmuştur. Kurulan hipotezleri sınamak üzere ters maddeler ve doğrulama soruları içeren bir anket formu oluşturularak tedarikçiler ile birebir ilişki halinde çalışan uzmanlara uygulanmıştır. Anketin geçerlilik ve güvenirliği Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri ile değerlendirildiğinde istatistiki açıdan anlamlı ve tutarlı olduğu belirlenmiştir. Anket sonucunda belirlenen teslimat zamanı, teslimat miktarı, red oranı, kalite ve sipariş uygunluğu kriterlerinin önem dereceleri SWARA yöntemi ile hesaplanmış, en önemli kriter teslimat zamanı iken en az öneme sahip kriter sipariş uygunluğu olarak bulunmuştur. Kriter ağırlıklarının belirlenmesinden sonra tedarikçiler ARAS ve VİKOR yöntemleri kullanılarak birbirleriyle karşılaştırılma olarak değerlendirilmiş ve en iyiden en kötüye olacak şekilde sıralama yapılmıştır. VİKOR yöntemi ile tedarikçiler A>C>B>E>D>F şeklinde, ARAS yöntemi ile A>D>C>B>E>F şeklinde sıralanmıştır. Uygulanan iki yöntem sonucunda da en uygun tedarikçi A seçilirken, en kötü tedarikçi F olarak belirlenmiştir. Çalışmada kriterlerin hipotezler üzerinden toplanması ve hipotez testleri ile ÇKKV metotlarının birlikte uygulanması çalışmanın özgün yanını göstermektedir.