Farabî ve İbn Haldun ekseninde Selçuklu şehir yapısı: İsfahan ve Konya örneği

Şehir tanımı, değişen ve gelişen dünyada aynı kalmamak ile birlikte çeşitlilik göstermektedir. Her düşünür kendi yaşadığı coğrafya ve dönem üzerine şehri tanımlamaya çalışmıştır. Modern dünyada bir şehri tanımlamak gerekirse; şehir, ekonomik imkanların, ticaret ve sanayileşmenin, eğitim olanaklarının, sosyal faaliyetlerin ve refah düzeyinin yüksek olduğu, yoğun nüfusa sahip üretici ve tüketici toplumu barındıran yaşam alanı anlamına gelmektedir. Şehir tarihi çalışmaları tarihin çoğu alanına ışık tutmaktadır. Özellikle bir devlet tarafından kurulmuş olan şehir, devletin kültür ve medeniyetini, sosyal ve dinî yapısını, ekonomik alandaki gücünü ve daha pek çok yönünü anlatmaktadır. Bu nedenle bazı ilim adamları ve düşünürler şehir hususunda eserler kalem almışlardır. Bu çalışma da şehir üzerine önemli çalışmaları olan Farabî ve İbn Haldun'un şehre yaklaşımı ve bu şehirlerin Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu Devletleri'ndeki yeri, önemi ve gelişimleri üzerinde durulmuş ve sonrasında bu iki devlete başkentlik yapmış olan İsfahan ve Konya şehirleri incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde "Şehir Nedir?" kavramı açıklanmaya çalışılmış olup, eski Türk devletlerinden Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu devletleri dönemine kadar şehirler incelenmiştir. Bu şehirlerin önemi ve özellikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde çalışmanın esasını oluşturan Farabî ve İbn Haldun'un şehre olan yaklaşımları, şehirleri oluşturan toplumun nitelikleri ve yöneticilerinin nasıl olması gerektiği ve şehri kurarken nelere dikkat edilmesi gerektiği gibi hususlara yer verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde uzun yıllar Selçuklu devletlerine başkentlik yapmış olan İsfahan ve Konya şehirleri çalışılmıştır. Bu iki şehrin, önemi, özellikleri ve Selçuklu dönemindeki gelişim süreçleri ve bu şehirlerdeki mimarî eserler üzerinde durulmuştur. Anahtar Kelimeler: Şehir, Selçuklular, Farabî, İbn Haldun, İsfahan, Konya.